उत्तर :

• सन् १८९२ मा पिकासोको परिवार ला कोरुनामा बसाइँ सर्‍यो।

• उनलाई ललित तथा व्यावहारिक कला सिक्न विद्यालयमा भर्ना गरियो।

• सन् १८९४ को सुरुआतमा १३ वर्षको उमेरमै उनले परिवारको चित्रसहित प्रारम्भिक तैलचित्रहरू बनाए।

• सन् १८९५ देखि उनले आफ्ना चित्र प्रदर्शन र बिक्री गर्न थाले।

• सात वर्षीया बहिनी कोन्चियको मृत्यु उनको जीवनको अत्यन्त दुःखद घटना बन्यो।

• बहिनीको निधनपछि उनको परिवार बार्सिलोनामा सरेको थियो।

• सन् १८९० तिरका चित्रहरूमा उनले यथार्थवादी शैली अपनाएका थिए।

• सन् १८९७ मा सिर्जित चित्रकलाबाट विश्वकलाको आधुनिक काल सुरु भएको मानिन्छ।

• सन् १९०० मा उनी युरोपको कलाको राजधानी मानिने पेरिसतर्फ लागे।

• पत्रकार तथा कवि म्याक्स ज्याकबले पेरिसमा उनलाई भाषा र साहित्य सिक्न सहायता गरे।

• मलागाबाट सुरु भएको कलायात्रा बार्सिलोना र म्याड्रिड हुँदै पेरिससम्म पुग्दा पिकासोले धेरै महान् कृति सिर्जना गरिसकेका थिए।

उत्तर :

प्रस्तुत भनाइले हरेक बालबालिकाभित्र कुनै न कुनै प्रकारको प्रतिभा र सिर्जनात्मक क्षमता लुकेको हुन्छ भन्ने सत्यलाई देखाउँछ। त्यो क्षमतालाई पहिचान गरी उचित अवसर र निरन्तर अभ्यासको वातावरण दिइयो भने बालबालिकाले आफ्नो प्रतिभालाई उत्कृष्ट उपलब्धिमा बदल्न सक्छन्।

पिकासोको जीवन यस कुराको प्रभावकारी उदाहरण हो। उनका बुबा कलाकार भएकाले उनले सानैदेखि कलासँग नजिक हुने अवसर पाए। आमाको प्रेरणाले पनि उनलाई आफ्नो प्रतिभालाई अघि बढाउन हौसला प्रदान गर्‍यो। उनले आफ्नो रुचिको क्षेत्रमा लगातार अभ्यास र मेहनत गरे।

प्रतिभा मात्र भएर सफलता प्राप्त हुँदैन। प्रतिभालाई सही दिशामा प्रयोग गर्ने अवसर र त्यसमा निरन्तर लागिरहने दृढता पनि आवश्यक हुन्छ। पिकासोले कठिन परिस्थिति आए पनि आफ्नो कलात्मक यात्रालाई रोक्न दिएनन्। परिणामस्वरूप उनी विश्वकै चर्चित कलाकारमध्ये एक बने।

यसबाट अभिभावक र समाजले बालबालिकाको रुचि तथा क्षमता बुझेर उपयुक्त अवसर दिनुपर्छ भन्ने शिक्षा मिल्छ। साथै, व्यक्तिले आफ्नो प्रतिभालाई मेहनतद्वारा निखार्न सकेमा आफ्नो जीवनलाई अर्थपूर्ण बनाउन र संसारमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ।

उत्तर :

यस भनाइको आशय शारीरिक हिंसाभन्दा विचार, लेखन र कलाको शक्ति बढी प्रभावकारी हुन सक्छ भन्ने हो। बन्दुकले भौतिक क्षति पुर्‍याउन सक्छ, तर कलम र कुचीले मानिसको सोच, भावना र चेतनामा परिवर्तन ल्याउन सक्छ।

पिकासोले आफ्नो कलालाई मानव पीडा र युद्धविरोधी आवाजका रूपमा प्रयोग गरे। उनले युद्धबाट प्रभावित मानिसहरू, गरिब तथा सीमान्तकृत समुदाय र दुःखमा रहेका व्यक्तिहरूका अवस्थालाई चित्रमा उतारे। यसरी उनले आवाजविहीन मानिसहरूको पीडालाई कलामार्फत संसारसमक्ष प्रस्तुत गरे।

युद्ध र बन्दुकले विनाश र दुःख निम्त्याउँछन् भने लेखन तथा कलाले मानिसको मनमा नयाँ विचार उत्पन्न गर्न सक्छन्। विचार परिवर्तन भएपछि व्यवहार र समाज परिवर्तन हुने सम्भावना पनि बढ्छ। पिकासोका सिर्जनाले युद्धको विरोध र मानवताको पक्षमा बलियो सन्देश दिएका छन्।

त्यसैले मानिसको चेतना परिवर्तन गर्ने, अन्यायविरुद्ध आवाज उठाउने र समाजलाई सोच्न बाध्य बनाउने क्षमताका कारण कलम तथा कुचीलाई बन्दुकभन्दा शक्तिशाली मानिएको हो।

उत्तर :

पाब्लो पिकासोको जन्म सन् १८८१ अक्टोबर २५ मा स्पेनको मलागामा रहेको सामान्य मध्यमवर्गीय परिवारमा भएको थियो। उनका बुबा जोसो रुइज स्थानीय विद्यालयमा कला विषय पढाउने दक्ष शिक्षक थिए।

बुबाको कलाप्रतिको लगाव र घरको वातावरणबाट पिकासोले सानै उमेरदेखि चित्रकलाको प्रेरणा पाए। उनको प्रारम्भिक कलाशिक्षा पनि घरमै सुरु भयो। बाल्यकालमै उनले विभिन्न आकृति तथा चित्र बनाउन रुचि देखाउँथे र आफ्नो सिर्जनात्मक क्षमताले साथीहरूलाई समेत आश्चर्यमा पार्थे।

त्यसैले पारिवारिक सहयोग, कलासँगको निकटता र उनको जन्मजात प्रतिभाका कारण पिकासोको बाल्यकाल कलात्मक वातावरणमा विकसित भएको देखिन्छ।

उत्तर :

पिकासोका चित्रहरूमा मानव जीवनका विभिन्न अवस्था र अनुभूतिहरूको प्रस्तुति पाइन्छ। उनले सुरुआती समयमा परिवारका सदस्यका चित्र तथा तैलचित्र बनाए र यथार्थवादी शैलीलाई प्रयोग गरे।

उनका चित्रमा गरिबी, अभाव, एक्लोपन र मानसिक पीडाले स्थान पाएका छन्। उनले गरिब तथा दुःखमा परेका महिलाहरू, बच्चालाई दूध खुवाइरहेका आमाहरू र दृष्टिविहीन व्यक्तिहरूलाई समेत चित्रमा प्रस्तुत गरे।

महिलाका मार्मिक र प्रेमिल रूप पनि उनका कलाका विषय बने। घनवादी शैली उनका कलायात्राको विशेष पक्ष हो। ‘गुएर्निका’मार्फत उनले युद्धको विनाशकारी स्वरूपलाई शक्तिशाली ढङ्गले देखाए।

यसरी पिकासोले मानिसको बाहिरी आकृति मात्र होइन, उसको आन्तरिक वेदना, संवेदना र जीवनका विविध पक्षलाई समेत चित्रकलामा समेटेका छन्।

उत्तर :

पिकासो मध्यमवर्गीय परिवारमा जन्मिएका थिए र जीवनको प्रारम्भिक चरणमा आर्थिक तथा पारिवारिक समस्याबाट गुज्रनुपरेको थियो। उच्च शिक्षा हासिल गर्ने क्रममा उनी म्याड्रिडको एकेडेमीमा पुगे पनि त्यहाँको औपचारिक शिक्षाबाट सन्तुष्ट हुन सकेनन्। अन्ततः उनले औपचारिक अध्ययन छाडेर कलाकारितालाई आफ्नो पूर्णकालीन क्षेत्र बनाए।

उनको जीवनमा बहिनी कोन्चियको मृत्यु अत्यन्त पीडादायी घटना बन्यो। परिवारमा आएको आर्थिक संकट तथा अन्य पारिवारिक समस्याले उनको मानसिक अवस्थामा पनि असर पारेको थियो।

उनका प्रारम्भिक चित्रलाई सबैले मन पराएनन् र चित्र बिक्रीबाट पर्याप्त आम्दानी हुन सकेन। कतिपय कलाकृतिमा प्रतिबन्धसमेत आयो। वैवाहिक तथा पारिवारिक जीवन पनि सहज थिएन।

यस्ता अनेक कठिनाइ हुँदाहुँदै पनि उनले आफ्नो लक्ष्यप्रतिको समर्पण छाडेनन्। निरन्तर अभ्यास र परिश्रमका कारण उनी अन्ततः विश्वप्रसिद्ध कलाकार बन्न सफल भए।

उत्तर :

पिकासोको जीवनले प्रत्येक व्यक्तिले आफ्नो विशेष प्रतिभा र रुचि पहिचान गरी त्यसलाई विकास गर्नुपर्ने शिक्षा दिन्छ। बालबालिकामा रहेको क्षमता अभिभावकले समयमै पहिचान गरेर आवश्यक अवसर र अनुकूल वातावरण उपलब्ध गराउनुपर्छ।

आफूले रोजेको क्षेत्रमा सफल हुन निरन्तर अभ्यास, परिश्रम र लगनशीलता आवश्यक हुन्छ। जीवनमा समस्या र असफलता आए भन्दैमा आफ्नो उद्देश्यबाट विचलित हुनु हुँदैन।

पिकासोले सादा जीवन बिताएर उच्च विचारलाई महत्त्व दिएको देखिन्छ। साथै, कलम र कुचीले बन्दुकभन्दा प्रभावकारी रूपमा मानिसको चेतना परिवर्तन गर्न सक्छन् भन्ने सन्देश पनि उनको जीवन र कलाबाट प्राप्त हुन्छ।

उत्तर :

पाब्लो पिकासो आधुनिक विश्वकलाका अत्यन्त प्रभावशाली कलाकारका रूपमा परिचित छन्। सन् १८८१ अक्टोबर २५ मा स्पेनको मलागामा जन्मेका उनले चित्रकला, मूर्तिकला तथा मञ्च सजावटका क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदान दिएका थिए।

कलाको प्रारम्भिक ज्ञान उनले आफ्ना बुबाबाट प्राप्त गरे। नौ वर्षको उमेरमा ‘पिकाडोर’ र १५ वर्षको उमेरमा ‘कम्युनियन’ जस्ता चित्र सिर्जना गरेका थिए। उच्च कलाशिक्षाका लागि म्याड्रिड एकेडेमीमा पुगे पनि त्यहाँको अध्ययनबाट असन्तुष्ट भएपछि औपचारिक शिक्षा छाडेर उनी पूर्णकालीन रूपमा कलामा समर्पित भए। सन् १८९५ देखि उनले आफ्ना चित्रहरू प्रदर्शन र बिक्री गर्न थाले।

पिकासोले आफ्नो कलायात्रामा विभिन्न शैली तथा प्रवृत्तिको प्रयोग गरे। उनले मानव जीवनका दुःख, एक्लोपन, गरिबी, चरम अभाव, सामाजिक बहिष्कार तथा सीमान्तकृत मानिसहरूको अवस्थालाई चित्रको विषय बनाए। गरिब महिलाहरू, शिशुलाई दूध खुवाइरहेका आमाहरू र दृष्टिविहीन मानिसहरू उनका चित्रमा देखिन्छन्। मानिसका निराशा तथा विसङ्गत अवस्थालाई पनि उनले प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गरे।

सन् १९०४ देखि १९०६ सम्मको अवधिलाई ‘पिक पिरियड’ भनिन्छ। उनको सिर्जनात्मक क्षमता अत्यन्त व्यापक थियो। उनले करिब १३,५०० चित्र, १,२२८ मूर्तिकला, २,८८० सेरामिक र लगभग १२,००० रेखाचित्र सिर्जना गरेका थिए। यद्यपि उनले विभिन्न कलाक्षेत्रमा योगदान दिएका थिए, चित्रकला उनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण योगदानका रूपमा रहेको छ।

‘गुएर्निका’ उनको महान् युद्धविरोधी चित्र हो। यसमार्फत उनले युद्धको भयावहता र मानव पीडालाई शक्तिशाली रूपमा प्रस्तुत गरे। ‘वुमन अफ अल्जियर्स’ नामक तेलचित्र सन् १९५५ मा करिब १८० मिलियन डलरमा बिक्री भयो र त्यसले संसारको सबैभन्दा महँगो पेन्टिङको विश्व कीर्तिमान कायम गर्‍यो।

पिकासोले कलालाई केवल सौन्दर्य प्रस्तुत गर्ने माध्यममा सीमित राखेनन्। उनले युद्ध, दुःख, अन्याय तथा मानवीय पीडाविरुद्ध आवाज उठाउने साधनका रूपमा समेत प्रयोग गरे। उनका सिर्जनाले बन्दुकभन्दा कलम र कुची शक्तिशाली हुन सक्छन् भन्ने सन्देश दिएका छन्।

उनको कलात्मक योगदानको उच्च सम्मान गर्दै उनलाई सन् १९५० र सन् १९६१ मा दुई पटक अन्तर्राष्ट्रिय लेनिन पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो। सन् १९७३ अप्रिल ८ मा उनको भौतिक शरीरको अवसान भयो। तर उनका अनमोल कलाकृति र विश्वकलामा परेको प्रभावका कारण पिकासो आज पनि अजर र अमर कलाकारका रूपमा स्मरणीय छन्।

उत्तर :

प्रत्यक्ष कथन :

१. उनले भनिन्, “शङ्खधर साख्वाको यो तैलचित्रको मूल्य कति हो?”

२. पवनप्रसादले भने, “यो चित्रको मूल्य ७५ हजार हो।”

३. चित्रमायाले भनिन्, “७० हजारमा दिनुहुन्छ?”

४. पवनप्रसादले भने, “हुन्छ लैजानुहोस्, बिहानको पहिलो ग्राहक भएकाले यति रकममा पाउनुभयो।”

अप्रत्यक्ष कथन :

१. चित्रमायाले यो चित्र त निकै महँगो रहेछ भनिन्।

२. पसले पवनले यो चित्र लैजाने भए मिलाएर दिउँला भने।

उत्तर :

चित्रमाया बिहान १० बजेतिर पवनप्रसादको पसलमा पुगिन्। उनले शङ्खधर साख्वाको यो तैलचित्रको मूल्य कति हो भनेर सोधिन्। पवनप्रसादले चित्रको मूल्य ७५ हजार रहेको बताए। चित्रमायाले भनिन्, “यो चित्र त निकै महँगो रहेछ।” पसले पवनले भने, “यो चित्र लैजाने भए मिलाएर दिउँला।” चित्रमायाले ७० हजारमा दिनुहुन्छ भनेर सोधिन्। पवनप्रसादले हुन्छ लैजानुहोस् भन्दै बिहानको पहिलो ग्राहक भएकाले यति रकममा पाउनुभएको बताए।

उत्तर :

मुगुले पाल्पालाई सन्चै हुनुहुन्छ भनेर सोध्यो। पाल्पाले आफू सन्चै रहेको बताउँदै मुगुको अवस्था सोध्यो। मुगुले आफू पनि सन्चै रहेको जानकारी दिँदै पाल्पालाई अहिले के गरिरहनुभएको छ भनेर प्रश्न गर्‍यो। पाल्पाले पाल्पाली ढाका बुन्दै गरेको बताउँदै मुगुलाई के गरिरहेको छ भनेर सोध्यो। मुगुले आफू राडीपाखी बुन्दै गरेको बतायो।

पाल्पाले मुगुका राडीपाखी राम्रा होलान् है भन्यो। मुगुले पनि राडीपाखी राम्रा रहेको बताउँदै पाल्पालाई रारा घुम्न आएर राडीपाखी लिएर जान आग्रह गर्‍यो। पाल्पाले ढाकाका कपडा, ढाकाको टोपी, पछ्यौरा र चोली लिएर आउने कुरा बतायो। मुगुले हुन्छ आउनू भन्दै पाल्पाका ढाकाका कपडा आफूलाई साह्रै मन पर्ने बतायो।

पाल्पाले हुन्छ भन्दै भेट भएपछि थप कुरा गर्ने र अहिलेलाई फोन राखौँ भन्यो। मुगुले हवस्, नमस्ते भन्यो।

उत्तर :

ज्ञानप्रसाद ग्यालेन लिएर विज्ञान ज्ञवालीको पसलमा मट्टितेल लिन गएछन्। विज्ञान सर भने गाडीको एसीमा ग्यास सकिएर ग्यारेजमा गएका रहेछन्। उनले मिस्त्रीलाई गाडीबारे सोधेछन्। मिस्त्रीले भनेछ, “गाडीमा ग्यास सकिएछ। गाडी चलाउने मान्छेमा गाडीसम्बन्धी ज्ञान पनि हुनुपर्छ। अज्ञानी भइयो भने दुःख पाइन्छ।” त्यसैले ज्ञानप्रसादको विज्ञान ज्ञवालीसँग भेट भएनछ।

उत्तर :

🌺 युवाकवि मोतीराम भट्ट

मोतीराम भट्ट नेपाली साहित्यका प्रसिद्ध युवाकवि तथा बहुमुखी साहित्यिक व्यक्तित्व हुन्। उनी कवि, गजलकार, जीवनीकार र समालोचकका रूपमा परिचित छन्। उनको जन्म वि.सं. १९२३ भाद्र महिनामा काठमाडौंमा भएको थियो। उनका पिता दयाराम भट्ट र माता रिपुमर्दिनी देवी हुन्।

मोतीरामलाई फारसी, उर्दु, अङ्ग्रेजी, हिन्दी र संस्कृत भाषाको ज्ञान थियो। उनको विवाह वि.सं. १९३७ मा भएको थियो। नेपाली साहित्यमा गजल तथा समस्यापूर्ति कविताको आरम्भ गर्ने व्यक्तिका रूपमा उनको विशेष महत्त्व छ।

नेपाली साहित्यको विस्तारमा उनले छापाखाना स्थापना गरी पत्रिका प्रकाशन गर्ने काम पनि गरे। साहित्यिक गतिविधिलाई अघि बढाउन काठमाडौं र बनारसमा मोती मण्डली स्थापना गरे। उनले भानुभक्तीय रामायणको बालकाण्ड प्रकाशन गरेर साहित्यिक क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदान पुर्‍याए।

साहित्यिक साधनामा सक्रिय रहँदा वि.सं. १९५३ मा उनको देहावसान भयो। ३० वर्षकै उमेरमा उनको जीवन समाप्त भए पनि नेपाली साहित्यमा उनले छोडेको योगदान दीर्घकालसम्म स्मरणीय रह्यो। नेपाली साहित्यको इतिहासमा मोतीराम भट्टको नाम महत्त्वपूर्ण साहित्यकारका रूपमा स्थापित छ।