🌊 जलस्रोत र ऊर्जा (वक्तृता)

📚 शब्दभण्डार

१. शब्द र अर्थबीच जोडा मिलाउनुहोस् :

२. मिना अयरको वक्तृता पढी खाली ठाउँ भर्नुहोस् :

क सम्पदाका
ख हौस्याउने र अख्तियार
ग नौका विहार
घ चलायमान
ङ जलस्रोतको

३. विपरीतार्थक शब्द लेख्नुहोस् :

४. शब्दहरूलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :

५. पदावली प्रयोग गरी अनुच्छेद तयार गर्नुहोस् :

📖 बोध र अभिव्यक्ति

१. ‘जलस्रोत र ऊर्जा’ पाठका आधारमा उत्तर दिनुहोस् :

क) पहिलो तथा दोस्रो वक्ताको वक्तृता कति अनुच्छेदमा विभाजित छ ?

=> उत्तर: पहिलो वक्ताले आफ्नो विचार ६ अनुच्छेदमा प्रस्तुत गरेका छन् भने दोस्रो वक्ताको वक्तृता ८ अनुच्छेदमा फैलिएको छ।

ख) वक्तृता प्रतियोगिताको कार्यक्रम कसरी अगाडि बढाइएको थियो ?

=> उत्तर: कार्यक्रमको अध्यक्षता प्रधानाध्यापकले गरेका थिए। तीन जना शिक्षक निर्णायकका रूपमा र एक जना शिक्षक समयपालकका रूपमा रहेका थिए। एक जना विद्यार्थीले कार्यक्रम सञ्चालनमा सहयोग गर्ने जिम्मेवारी पाएका थिए। उद्घोषकले प्रतियोगी विद्यार्थीहरूलाई क्रमअनुसार बोलाउँदै मञ्चमा वक्तृता प्रस्तुत गर्ने अवसर दिएका थिए। सबै प्रतियोगीको प्रस्तुति समाप्त भएपछि निर्णायकहरूले मूल्याङ्कन गरी आफ्नो निर्णय सुनाएका थिए। अन्त्यमा अध्यक्षले विजयी विद्यार्थीहरूलाई पुरस्कार प्रदान गरी कार्यक्रम टुङ्ग्याएका थिए।

ग) पहिलो वक्ताले नेपालका कुन–कुन जलस्रोतको चर्चा गरेका छन् ?

=> उत्तर: पहिलो वक्ताले नेपालमा रहेका हिमाल, समुद्र, नदीनाला, झरना, तालतलैया, आफैँ पानी निस्कने मूल, इनार, ट्युबवेल तथा वर्षालाई जलस्रोतका रूपमा उल्लेख गरेका छन्।

घ) दुवै वक्ताले आफ्नो वक्तृता कसरी अन्त्य गरेका छन् ?

=> उत्तर: पहिलो वक्ताले पानीलाई सेतो सुनका रूपमा उपयोग गरी यसको सही सदुपयोगबाट नेपाललाई विकासको बाटोमा लैजान सकिने विचार राख्दै वक्तृता समाप्त गरेका छन्। दोस्रो वक्ताले जलस्रोतलाई प्रभावकारी रूपमा परिचालन गर्न सके देशमा बेरोजगारीको समस्या समाधान गर्न सकिने धारणा राख्दै आफ्नो प्रस्तुति टुङ्ग्याएका छन्।

ङ) नेपालमा उपलब्ध जलस्रोतहरूको नाम लेख्नुहोस् ।

=> उत्तर: नेपालका जलस्रोतमा हिमाल, नदीनाला, झरना, तालतलैया, आफैँ पानी निस्कने मूल, इनार, ट्युबवेल तथा वर्षा आदि पर्दछन्।

---

२. ‘नेपालमा जलस्रोतको ........ वातावरण तयार गर्नुपर्छ’ भन्ने वक्तृतांशका आधारमा उत्तर दिनुहोस् :

क) नेपालको जलराशिमा कति विद्युत् उत्पादन गर्न सकिने क्षमता छ ?

=> उत्तर: नेपालको जलराशिमा ८३ हजार मेगावाटभन्दा बढी विद्युत् उत्पादन गर्न सकिने क्षमता रहेको छ।

ख) जलस्रोतको कति प्रतिशत क्षमता विद्युत् उत्पादनमा उपयोग गर्न सके आर्थिक समृद्धि प्राप्त गर्न सकिन्छ ?

=> उत्तर: नेपालको जलस्रोतमा रहेको कुल क्षमताको ५० प्रतिशत विद्युत् उत्पादनमा उपयोग गर्न सके पनि मुलुकलाई आर्थिक समृद्धितर्फ लैजान सकिन्छ।

ग) विद्युत्को आन्तरिक खपत बढाउने उपायहरू के–के हुन् ?

=> उत्तर: विद्युत्को खपत बढाउन जलविद्युत्सँग सम्बन्धित उद्योग तथा कलकारखाना स्थापना गर्ने वातावरण तयार गर्नुपर्छ। घरायसी क्षेत्रमा विद्युत्को प्रयोग बढाउन जनतालाई हौस्याउने नीति अवलम्बन गर्नुपर्छ। साथै, स्वदेशमा आवश्यकताभन्दा बढी उत्पादन भएको विद्युत्लाई विदेशमा पुर्‍याएर निर्यात गर्न सकिन्छ।

घ) नेपाल जलविद्युतीकरणका लागि अनुकूल हुनुका कारणहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।

=> उत्तर: नेपालमा बाह्रै महिना रहने हिउँ, निरन्तर बगिरहने अथाह जलराशि र भिरालो भौगोलिक बनोट पाइन्छ। यी प्राकृतिक अवस्थाले नेपाललाई जलविद्युत् उत्पादनका लागि उपयुक्त बनाएका छन्।

---

३. जलस्रोत र ऊर्जाको दिगो विकास तथा सिँचाइको महत्त्वबारे स्पष्ट पार्नुहोस् :

---

४. पहिलो र दोस्रो वक्ताका सहायक तर्कहरू लेख्नुहोस् :

---

५. वक्तृतामा छुटेका विषयहरू समेटेर लेख्नुहोस् :

---

६. नेपालको जलस्रोतलाई समृद्धिको आधारका रूपमा कसरी प्रयोग गर्न सकिन्छ ?

⚖️ थप बोध तथा अभिव्यक्ति

१०. पाठांशका आधारमा उत्तर दिनुहोस् :

क) संविधानलाई देशको मूल कानुन किन भनिन्छ ?

=> उत्तर: संविधानले देशको शासन व्यवस्था सञ्चालन गर्ने आधारभूत नियम निर्धारण गर्छ। यसले राजनीतिक तथा नागरिक अधिकारका साथै सामाजिक र सांस्कृतिक अधिकारसम्बन्धी मानव अधिकारका मूलभूत मान्यताहरूलाई अङ्गीकार गरेको हुन्छ। त्यसैले संविधानलाई देशको मूल कानुन मानिन्छ।

ख) कानुनको पालना नगरेमा आदर्श समाज निर्माण गर्न किन कठिन हुन्छ ?

=> उत्तर: कानुनले समाजमा अनुशासन, मर्यादा र व्यवस्थित व्यवहार कायम गर्न आधार प्रदान गर्छ। यसको पालना नभए सामाजिक व्यवस्था कमजोर हुन्छ। त्यसैले कानुनको अवज्ञा हुने अवस्थामा आदर्श, समृद्ध, सभ्य र अनुशासित समाज निर्माण गर्न सकिँदैन।

ग) संसद् अधिवेशन नभएको समयमा अध्यादेश किन आवश्यक पर्न सक्छ ?

=> उत्तर: संसद् नबसेको अवस्थामा तत्काल कानुनी व्यवस्था आवश्यक परे सरकारले अध्यादेश जारी गर्न सक्छ। यसबाट आवश्यक देवानी तथा फौजदारी कानुनी व्यवस्था गर्न सकिन्छ। अध्यादेशलाई कानुनी मान्यता दिन भने संसद्बाट अनुमोदन गराउनुपर्छ।

घ) सङ्घीय संसद् र अध्यादेशको अर्थ स्पष्ट गर्नुहोस् ।

उत्तर :

सङ्घीय संसद् : लोकतान्त्रिक तथा प्रजातान्त्रिक मुलुकमा जनताद्वारा निर्वाचित सर्वोच्च संस्था।

अध्यादेश : संसद् अधिवेशन नभएको समयमा खास अवधिका लागि आवश्यक परे राष्ट्रको सर्वोच्च संस्थाबाट विशेष अधिकार प्रयोग गरी जारी गरिने आदेश।

११. पाठांशबाट प्राप्त जानकारीलाई बुँदागत रूपमा प्रस्तुत गर्नुहोस् :

• •
  नेपालमा ६ हजारभन्दा बढी खोलानाला भएकाले यसलाई नदीनालाको देश भनिन्छ।
• •
  नेपालबाट १७० अरब क्युविक मिटर पानी गङ्गामा मिसिएर बङ्गालको खाडीमा पुग्छ।
• •
  देशमा उपलब्ध विशाल जलसम्पदाको पूर्ण सदुपयोग हुन सकेको छैन।
• •
  खेर गइरहेको जलसम्पदालाई उपयोग गरी देशको विकासमा लगानी गर्नुपर्छ।
• •
  आर्थिक विकास, खाद्यान्न तथा ऊर्जासम्बन्धी समस्या समाधान गर्न विद्युत् शक्तिको विशेष महत्त्व हुन्छ।
• •
  जलविद्युत्का अतिरिक्त कोइला, ग्यास, खनिज, तेल आदि ऊर्जाका अन्य स्रोतलाई पनि विकासका क्षेत्रमा उपयोग गर्न सकिन्छ।

🧠 व्याकरण

१. उद्देश्य र विधेय छुट्याउनुहोस् :

२. उद्देश्य, उद्देश्य विस्तार, विधेय र विधेय विस्तार छुट्याउनुहोस् :

🔤 व्याकरण कोटि

१. लिङ्ग परिवर्तन गरिएको अनुच्छेद :

मेरी बहिनी विद्यालय गई । मेरो भाइ पनि विद्यालय गयो । बहिनी सरासर कक्षामा पसी । भाइ चाहिँ बाटामा साथीसँग कुराकानी गर्न थाल्यो । भान्जीले बाटोमै भाइलाई भेटिन् । बुबाले पनि भाइलाई बाटोमै भेट्नुभयो ।

२. लिङ्ग परिवर्तन गर्नुहोस् :

३. वचन परिवर्तन गरिएको अनुच्छेद :

हामीले गाउँमा हाम्रा पुराना साथीहरू भेट्यौँ । मैले धेरैबेर कुरा गरेँ । साथीहरूले आफ्ना प्रगतिका कथा सुनाए । तिमीहरू पनि एकछिनमा आइपुग्यौ । उनीहरूले तिमीहरूलाई चिनेनन् । तिमीले उसलाई बिर्सिएछौ ।

४. वचन परिवर्तन गर्नुहोस् :

५. पुरुष परिवर्तन गर्नुहोस् :

६. आदरार्थी परिवर्तन गर्नुहोस् :

७. करण र अकरणमा परिवर्तन गर्नुहोस् :

८. निर्देशनअनुसार वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् :

९. काल, पक्ष, भाव, वाच्य तथा प्रेरणार्थ परिवर्तन गर्नुहोस् :

🗣️ उक्ति

१. कथनको प्रकार पहिचान गर्नुहोस् :

२. अप्रत्यक्ष कथनमा परिवर्तन गर्नुहोस् :

क) समाजको अवस्था दयनीय छ भनी पूर्णमानले बतायो ।

=> उत्तर: पूर्णमानले समाजको अवस्था दयनीय रहेको बतायो।

ख) सन्तोषले गम्भीर हुँदै नेपालमा विकासको नयाँ परिभाषा चाहिएको छ, भन्यो ।

=> उत्तर: सन्तोषले गम्भीर हुँदै नेपालमा विकासको नयाँ परिभाषा आवश्यक रहेको बतायो।

ग) परिभाषा बदल्दैमा समाजको समस्या समाधान हुँदोरहेनछ भनी सन्जीवले चिन्ता व्यक्त गर्‍यो ।

=> उत्तर: सन्जीवले परिभाषा परिवर्तन मात्र गर्दैमा समाजका समस्या समाधान नहुने कुरामा चिन्ता व्यक्त गर्‍यो।

घ) समाज परिवर्तनका लागि आफू पनि खट्ने कुरा विमलाले उत्साहका साथ व्यक्त गरिन् ।

=> उत्तर: विमलाले समाज परिवर्तनका लागि आफू पनि सक्रिय भएर लाग्ने कुरा उत्साहपूर्वक व्यक्त गरिन्।

३. अप्रत्यक्ष कथनलाई प्रत्यक्ष कथनमा परिवर्तन गर्नुहोस् :