-> उत्तर: पृथ्वी सम्पूर्ण जीवजगत्को जीवन धान्ने एक मात्र जीवित ग्रह हो । यहाँ जल, स्थल, वायु, आकाश र तेजजस्ता पञ्चतत्त्वको उपस्थिति रहेको छ । यी तत्त्वहरूको आधारमा जलचर, स्थलचर, नभचर तथा अन्य चराचर जीवहरूले आफ्नो जीवन बिताइरहेका छन् । सबै जीवको अस्तित्व पृथ्वी र यसमा उपलब्ध प्राकृतिक वातावरणसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको हुनाले पृथ्वीलाई सम्पूर्ण जीवका लागि साझा घर भनिएको हो ।

-> उत्तर: पृथ्वीको परिस्थितिक प्रणालीमा आएको असन्तुलनले प्राणी र वनस्पति दुवैको अस्तित्वमा खतरा उत्पन्न गर्न सक्छ । अहिले वायुमण्डल प्रदूषणका कारण पृथ्वीको सतह अस्वाभाविक रूपमा तातिरहेको छ । यसले जलवायु परिवर्तन गराउनुका साथै पारिस्थितिक प्रणालीलाई समेत बिथोलिरहेको छ । त्यसको प्रभाव मानिसलगायत सम्पूर्ण प्राणी तथा वनस्पतिमा परिरहेको छ । यदि पृथ्वी तात्ने र वातावरण बिग्रने यो क्रमलाई नियन्त्रण गर्न सकिएन भने मानव अस्तित्वसमेत सङ्कटमा पर्ने सम्भावना भएकाले यसप्रति चासो र चिन्ता बढेको हो ।

-> उत्तर: पर्यटकीय गतिविधिका प्रमुख क्षेत्र जल, स्थल र आकाश हुन् । स्थल क्षेत्रमा पर्वतारोहण, पदयात्रा, जङ्गलसफारी, वन्यजन्तु अवलोकन, पर्वतीय बाइकयात्रा, घोडसवार, रक क्लाइम्बिङ, प्राकृतिक गुफा अन्वेषण तथा हिउँ चिप्लेटीजस्ता गतिविधि गर्न सकिन्छ । जल क्षेत्रमा जलक्रीडा, र्‍याफि्टङ, बोटिङ, मत्स्यविहार आदि सञ्चालन हुन्छन् । आकाशसँग सम्बन्धित गतिविधिमा पर्वतीय उडान, पाराग्लाइडिङ, हट एयर बेलुन तथा बन्जी जम्पिङ आदि पर्दछन् ।

-> उत्तर: पर्यापर्यटनसम्बन्धी आचारसंहिता पर्यटन व्यवसाय सञ्चालन गर्ने व्यक्ति र पर्यटक दुवैका लागि आवश्यक हुन्छ । पर्यटनसँग सम्बन्धित प्रत्येक गतिविधिले कुनै न कुनै रूपमा पारिस्थितिक प्रणालीलाई असर गर्छ । त्यसैले प्राकृतिक वातावरणलाई सुरक्षित राख्दै पर्यटनलाई दिगो बनाउन पर्यटक तथा व्यवसायी दुवैले पर्यावरणमैत्री नीति, नियम, कानुन र आचारसंहिताको पालना गर्नुपर्छ ।

-> उत्तर: भूमध्यरेखाको उत्तर तथा दक्षिणतर्फ पृथ्वीलाई जलवायुका आधारमा उष्ण, उपउष्ण, शीतोष्ण एवम् हिमाच्छादित ध्रुवीय कटिबन्धमा विभाजन गरिएको छ । हिमालय क्षेत्रमा १००० मिटरभन्दा होचो भूभाग उष्ण कटिबन्धमा पर्छ । त्यसपछि २००० मिटरसम्मको भूभाग उपउष्ण क्षेत्रमा पर्दछ । २००० देखि ३००० मिटरसम्म शीतोष्ण कटिबन्ध रहन्छ । त्यसपछिको ३००० देखि ४००० मिटरसम्मको भूभाग शीतप्रधान कटिबन्धमा र ४००० देखि ५००० मिटरसम्मको क्षेत्र हावापानीको अर्को क्षेत्रमा पर्दछ । ५००० मिटरभन्दा माथि भने हिमाच्छादित क्षेत्र रहेको हुन्छ ।

-> उत्तर: पर्यापर्यटनले प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणसँगै आर्थिक र सामाजिक पक्षलाई पनि सहयोग पुर्‍याउँछ । यसको प्रमुख विशेषताहरू यस्ता छन् :

• प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण तथा संवर्द्धनमा आर्थिक सहयोग पुग्छ ।

• सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण गर्न मद्दत पुग्छ ।

• अन्तर्राष्ट्रिय सद्भाव र भाइचाराको भावना बलियो हुन्छ ।

• पर्यटन व्यवसायबाट स्थानीय तथा अन्य मानिसले रोजगारी प्राप्त गर्न सक्छन् ।

-> उत्तर: जलमा हुने गतिविधिहरू : र्‍याफि्टङ, कायाकिङ, क्यानोनिङ, बोटिङ, मत्स्यविहार आदि ।

थलमा हुने गतिविधिहरू : पर्वतारोहण, पदयात्रा, जङ्गलसफारी, वन्यजन्तु अवलोकन, पर्वतीय बाइक यात्रा आदि ।

आकाशमा हुने गतिविधिहरू : पर्वतीय उडान, ह्यन्ड ग्लाइडिङ, पाराग्लाइडिङ, हट एयर बेलुन आदि ।

-> उत्तर: नेपालको पर्यावरणीय विविधतालाई पाँचतले घरको संरचनासँग तुलना गरिएको छ । घरको भुईँतलालाई तराई, पहिलो तलालाई चुरे, मधेश तथा टारवेंसी, दोस्रो तलालाई पहाडी प्रदेश र तेस्रो तलालाई पर्वतीय प्रदेश मानिएको छ । चौथो तलाले उच्च पर्वतीय भूभागलाई जनाउँछ भने घरको शिरमा रहेको हिमाच्छादित छाना हिमाली क्षेत्रको प्रतीक हो । उत्तरी मोहडामा बार्दलीझैँ निस्किएको भोट प्रदेशले नेपालको पर्यावरणीय विविधतामा थप आकर्षण ल्याएको छ ।

-> उत्तर: प्रस्तुत भनाइ तीर्थबहादुर श्रेष्ठद्वारा लेखिएको “पर्यापर्यटनका सम्भावना र आयाम” नामक वस्तुपरक निबन्धबाट लिइएको हो । यस भनाइले पृथ्वीको प्राकृतिक प्रणाली बिग्रिँदा सम्पूर्ण जीवजगत् र अन्ततः मानव अस्तित्वमा समेत सङ्कट आउन सक्ने तथ्यलाई उजागर गरेको छ ।

पृथ्वी एक मात्र जीवित ग्रह भएकाले यसको संरक्षण गर्नु सम्पूर्ण मानवजातिको जिम्मेवारी हो । जल, वायु, आकाश, तेजलगायत पञ्चतत्त्वले पृथ्वीमा जीवन सम्भव बनाएका छन् । जलचर, स्थलचर, नभचर तथा वनस्पतिहरू एकअर्कासँग निर्भर भएर प्राकृतिक चक्र सञ्चालन गर्छन् । त्यसैले पारिस्थितिक प्रणालीको एउटा पक्षमा आएको असन्तुलनले अर्को पक्षलाई पनि प्रभावित गर्छ ।

विकासको नाममा प्रकृतिको अत्यधिक दोहन, वन विनाश तथा वायुमण्डलीय प्रदूषण बढ्दै जाँदा पृथ्वीको सतह अस्वाभाविक रूपमा तातिरहेको छ । यसको परिणामस्वरूप जलवायु परिवर्तन भइरहेको र पारिस्थितिक प्रणाली बिथोलिँदै गएको छ । यसबाट मानिसलगायत सम्पूर्ण प्राणी र वनस्पति प्रभावित भएका छन् । प्रदूषण र प्राकृतिक विनाशको क्रम रोकिएन भने मानव अस्तित्व नै सङ्कटमा पर्न सक्छ ।

-> उत्तर: प्रस्तुत भनाइ “पर्यापर्यटनका सम्भावना र आयाम” निबन्धबाट लिइएको हो । यसले देशको नयाँ पुस्ताको श्रम, सीप र क्षमतालाई स्वदेशमै प्रयोग गर्ने वातावरण बनाउनुपर्ने आवश्यकतालाई व्यक्त गर्छ ।

नेपालमा पर्याप्त रोजगारीका अवसरको कमी र गरिबीका कारण धेरै युवाहरू वैदेशिक रोजगारीतर्फ आकर्षित भएका छन् । कतिपय गाउँमा विदेश गएर काम गर्ने र कमाइ गरेर फर्कने प्रवृत्ति सामान्य जीवनपद्धतिजस्तै बन्न थालेको छ । यस्तो अवस्थालाई बदल्न स्थानीय तथा राज्यस्तरबाट युवालाई स्वदेशमै आकर्षित गर्ने योजना आवश्यक हुन्छ ।

पर्यटन क्षेत्रमा आवश्यक सीप र तालिम प्रदान गरेर युवाको क्षमता विकास गर्न सकिन्छ । लगानी तथा रोजगारीका अवसर सिर्जना गरी उनीहरूलाई पर्यापर्यटनसँग जोड्न सके देशको श्रमशक्ति देशभित्रै उपयोग हुन्छ । यसले पर्यटन विकास मात्र होइन, समग्र राष्ट्रिय विकासमा पनि योगदान पुर्‍याउँछ । त्यसैले नयाँ पुस्ताका लागि स्वदेशमै अवसर सिर्जना गर्नु उनीहरूको महत्वपूर्ण माग हो ।

-> उत्तर: नेपालको प्राकृतिक र सांस्कृतिक विविधताले पर्यटनका लागि अनुकूल वातावरण निर्माण गरेको छ । नेपाल “सुन्दर शान्त विशाल देश”का रूपमा परिचित छ । दक्षिण एसियामा रहेको नेपाल क्षेत्रफलका दृष्टिले सानो भए पनि प्राकृतिक, भौगोलिक, जैविक तथा सांस्कृतिक विविधताका कारण पर्यटनको दृष्टिले निकै महत्वपूर्ण छ ।

यहाँ हिमाच्छादित पर्वतशृङ्खला, झरना, हरिया वन, पहाडी ढलान, नदी, खोँच, उच्च हिमाली ताल, जडीबुटी तथा विभिन्न प्राकृतिक दृश्यहरू पाइन्छन् । कालीगण्डकीको अन्ध गल्छी, सगरमाथा, थोराङ् पास तथा गौतम बुद्धसँग सम्बन्धित स्थलहरूले नेपालको पर्यटनलाई थप आकर्षक बनाएका छन् ।

प्राकृतिक सम्पदासँगै नेपालका विभिन्न जातजातिका संस्कृति, भेषभूषा, कला, परम्परा, रीतिरिवाज तथा जीवनशैली पनि पर्यटकका आकर्षणका विषय हुन् । स्थानीय समुदायको आतिथ्यभावले समेत पर्यटकलाई प्रभावित गर्छ । यसरी नेपालको प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक विविधताले पर्यटन विकासका लागि आवश्यक आधार उपलब्ध गराएको छ ।

-> उत्तर: नेपाल प्राकृतिक स्रोतसाधन, सांस्कृतिक सम्पदा, कला, भाषा, धर्म तथा विविध जातजातिको देश भएकाले पर्यापर्यटनको विकासका लागि प्रशस्त सम्भावना भएको राष्ट्र हो । पर्यटनको उचित विकासले देशको अर्थतन्त्र बलियो बनाउन तथा मानिसको जीवनस्तर सुधार्न सहयोग गर्न सक्छ ।

पर्यापर्यटनको विकासका लागि स्थानीय समुदाय, सरकार र पर्यटन व्यवसायीबीच प्रभावकारी सहकार्य आवश्यक हुन्छ । सरकारले स्पष्ट नीति तथा रणनीति निर्माण गरी त्यसको कडाइका साथ कार्यान्वयन गर्नुपर्छ । स्थानीय समुदायलाई पर्यटन गतिविधिमा सहभागी गराई स्थानीय स्रोत, सीप र ज्ञानको सदुपयोग गर्नुपर्छ ।

नेपालको पर्यटन विकासमा राजनीतिक अस्थिरता र अत्यधिक राजनीतिक हस्तक्षेप बाधक बन्न सक्छ । त्यसैले राजनीतिक स्थिरता, सक्षम नेतृत्व र दृढ इच्छाशक्ति आवश्यक छ । सरकारले नेपालको जैविक विविधता, सांस्कृतिक सम्पदा तथा प्राकृतिक सुन्दरताको राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रचार गर्नुपर्छ ।

पर्यटन व्यवसायी तथा संसारभर रहेका नेपालीहरूले पनि नेपालको पर्यटन प्रवर्द्धनमा आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्न सक्छन् । संसारका मानिसहरू नेपाल प्रवेश गर्न उत्सुक हुने वातावरण निर्माण गर्न सके नेपालको पर्यटन क्षेत्र अझ बलियो बन्न सक्छ । सबै पक्षको साझा प्रयासबाट नेपालको पर्यापर्यटनलाई दिगो रूपमा अघि बढाउन सकिन्छ ।

-> उत्तर: नेपालमा प्रशस्त खनिज सम्पदा रहेको छ । देशका कतिपय नदी तथा खोलामा सुन र केही नदीका बगरमा चाँदी पाइन्छ । मुक्तिनाथ क्षेत्रमा युरेनियमजस्ता बहुमूल्य खनिज पनि पाइन्छ । सातवटै प्रदेशका विभिन्न भूभागमा खनिज पदार्थ भूमिगत रूपमा रहेका छन् । यस्ता खनिजको आधुनिक प्रविधिबाट उत्खनन, प्रशोधन तथा सदुपयोग गरी राष्ट्रिय विकासमा उपयोग गर्न आवश्यक छ ।

-> उत्तर: दिइएको अनुच्छेद आत्मपरक भएको प्रमाणित गर्ने विभिन्न आधार छन् । यसमा प्रथमपुरुष दृष्टिविन्दुको प्रयोग गरिएको छ । प्रकृतिका वस्तु तथा स्थानहरूलाई मानिसजस्तै व्यवहार गर्ने गरी मानवीकरण गरिएको छ । कञ्चनजङ्घा, पहाडी टार र जबरे खोलाको सङ्गीतलाई व्यक्तिगत अनुभूतिसहित चित्रण गरिएको छ । पानीलाई अमृतका रूपमा लिइएको छ र लेखकले आफ्नो गाउँलाई स्वर्गसरह मानेका छन् । यसरी लेखकको निजी भावना, अनुभूति र दृष्टिकोण अभिव्यक्त भएकाले उक्त अनुच्छेद आत्मपरक हो ।

-> उत्तर: दिइएको अनुच्छेद वस्तुपरक हुनुका मुख्य आधारहरू तथ्यगत प्रस्तुति र तृतीयपुरुष दृष्टिविन्दुको प्रयोग हुन् । विषयवस्तुलाई लेखकको व्यक्तिगत अनुभूति वा भावनाका आधारमा नभई सत्यतथ्य र सूचनामार्फत प्रस्तुत गरिएको छ । पङ्क्षी तथा वाद्यवादनजस्ता विषयलाई समेत तथ्यको पुष्टि गर्ने माध्यम बनाइएको छ । त्यसैले वस्तु तथा घटनाको यथार्थ विवरणलाई प्राथमिकता दिइएको उक्त अनुच्छेद वस्तुपरक हो ।

-> उत्तर: अविवाहित रामले अनमेल विवाह गर्ने कुचेष्टा गरेपछि समाजले उसलाई कारबाही गर्‍यो । त्यस घटनाले उसको बेइज्जत हुनुका साथै उसलाई बदनामसमेत बनायो । यस्तो अवस्थाबाट सचेत भई आफ्नो व्यवहार सुधार्नुपर्नेमा ऊ झन् गैरजिम्मेवार हुँदै गयो । अन्ततः नामर्दझैँ कुलतमा सक्रिय हुँदा उसको जीवन बिचल्लीमा परेको देखियो ।