🌊 जलस्रोत र ऊर्जा (वक्तृता)

📚 शब्दभण्डार

१. शब्द र अर्थबीच जोडा मिलाउनुहोस् :

२. वक्तृता पढी खाली ठाउँ भर्नुहोस् :

क सम्पदाका
ख हौस्याउने र अख्तियार
ग नौका विहार
घ चलायमान
ङ जलस्रोतको

३. विपरीतार्थी शब्द लेख्नुहोस् :

४. वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :

५. पदावली प्रयोग गरी अनुच्छेद लेख्नुहोस् :

📖 बोध र अभिव्यक्ति

१. ‘जलस्रोत र ऊर्जा’ पाठका आधारमा उत्तर दिनुहोस् :

क) पहिलो र दोस्रो वक्ताको वक्तृता कति अनुच्छेदमा विभाजित छ ?

=> उत्तर: पहिलो वक्ताको वक्तृता ६ अनुच्छेदमा र दोस्रो वक्ताको वक्तृता ८ अनुच्छेदमा विभाजित गरिएको छ।

ख) वक्तृता प्रतियोगिताको सञ्चालन प्रक्रिया वर्णन गर्नुहोस् ।

=> उत्तर: कार्यक्रमको अध्यक्षता प्रधानाध्यापकले गरेका थिए। तीन जना शिक्षक निर्णायकका रूपमा रहेका थिए भने अर्का एक जना शिक्षकले समयपालकको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। कार्यक्रम सञ्चालनमा एक जना विद्यार्थीले सहयोग गरेका थिए। उद्घोषकले प्रतियोगीहरूलाई पालैपालो मञ्चमा बोलाएर वक्तृता प्रस्तुत गर्ने अवसर दिए। सबै सहभागीको प्रस्तुति सकिएपछि निर्णायकहरूले मूल्याङ्कन गरी निर्णय सुनाए। अन्त्यमा अध्यक्षले उत्कृष्ट प्रतियोगीहरूलाई पुरस्कार वितरण गरेपछि कार्यक्रम औपचारिक रूपमा समाप्त भयो।

ग) पहिलो वक्ताले वक्तृतामा उल्लेख गरेका जलस्रोतहरू के–के हुन् ?

=> उत्तर: पहिलो वक्ताले हिमाल, समुद्र, नदीनाला, झरना, तालतलैया, आफैँ पानी निस्कने मूल, इनार, ट्युबवेल र वर्षालाई जलस्रोतका रूपमा उल्लेख गरेका छन्।

घ) पहिलो र दोस्रो वक्ताको वक्तृताको अन्तिम धारणा के थियो ?

=> उत्तर: पहिलो वक्ताले पानीलाई सेतो सुनका रूपमा उपयोग गरी यसको उचित सदुपयोग गर्न सके नेपाललाई विकासशील बाटोमा अघि बढाउन सकिने धारणा व्यक्त गरेका छन्। दोस्रो वक्ताले जलस्रोतको सही परिचालनबाट रोजगारीका अवसर विस्तार हुने र बेरोजगारीको समस्या समाधान गर्न सकिने विचार राखेका छन्।

ङ) नेपालमा उपलब्ध जलस्रोतहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।

=> उत्तर: नेपालमा हिमाल, नदीनाला, झरना, तालतलैया, आफैँ पानी निस्कने मूल, इनार, ट्युबवेल तथा वर्षाजस्ता विभिन्न जलस्रोतहरू उपलब्ध छन्।

---

२. ‘नेपालमा जलस्रोतको ........ वातावरण तयार गर्नुपर्छ’ भन्ने अंशका आधारमा उत्तर दिनुहोस् :

क) नेपालमा जलविद्युत् उत्पादनको क्षमता कति छ ?

=> उत्तर: नेपालका जलस्रोतमा ८३ हजार मेगावाटभन्दा बढी विद्युत् उत्पादन गर्न सकिने क्षमता रहेको छ।

ख) नेपालको जलस्रोतको कति प्रतिशत क्षमता उपयोग गर्न सके आर्थिक समृद्धि हासिल गर्न सकिन्छ ?

=> उत्तर: जलस्रोतको कुल क्षमताको ५० प्रतिशत मात्र विद्युत् उत्पादनमा प्रयोग गर्न सके पनि देशलाई आर्थिक समृद्धितर्फ अघि बढाउन सकिन्छ।

ग) विद्युत्को खपत बढाउने उपायहरू के हुन् ?

=> उत्तर: विद्युत्को खपत बढाउन जलविद्युत्सँग सम्बन्धित उद्योग तथा कलकारखाना स्थापना गर्नुपर्छ। घरायसी प्रयोजनमा विद्युत्को प्रयोग बढाउन नागरिकलाई हौस्याउने नीति अवलम्बन गर्नुपर्छ। साथै, स्वदेशमा आवश्यकताभन्दा बढी उत्पादन भएको विद्युत् विदेशमा निर्यात गर्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ।

घ) नेपाल जलविद्युतीकरणका लागि उपयुक्त हुनुका आधारहरू के हुन् ?

=> उत्तर: नेपालमा बाह्रै महिना परिरहने हिउँ, निरन्तर बगिरहने अथाह जलराशि र भिरालो भौगोलिक संरचना पाइन्छ। यी प्राकृतिक अवस्थाले पानीको बहावलाई विद्युत् उत्पादनमा प्रयोग गर्न अनुकूल वातावरण सिर्जना गरेका छन्।

---

३. जलस्रोत र ऊर्जाको दिगो विकासका उपायहरू तथा सिँचाइको महत्त्व स्पष्ट पार्नुहोस् ।

---

४. दुवै वक्ताले दिएका सहायक तर्कहरू छुट्टाछुट्टै लेख्नुहोस् ।

---

५. वक्तृतामा छुटेका विषयहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।

---

६. नेपालको जलस्रोतलाई समृद्धिको आधार बनाउन सकिने कारणहरू स्पष्ट पार्नुहोस् ।

⚖️ बोध तथा अभिव्यक्ति

१०. पाठांशका आधारमा उत्तर दिनुहोस् :

क) संविधानलाई देशको मूल कानुन किन भनिन्छ ?

=> उत्तर: संविधानले देशको शासन सञ्चालनको आधार तय गर्छ। यसले राजनीतिक तथा नागरिक अधिकारसँगै सामाजिक र सांस्कृतिक अधिकारसम्बन्धी मानव अधिकारका मूलभूत मान्यताहरूलाई समेटेको हुन्छ। त्यसैले संविधानलाई देशको मूल कानुन भनिन्छ।

ख) कानुनको पालना नगर्दा कस्तो असर पर्छ ?

=> उत्तर: कानुनको पालना नभए समाजमा अनुशासन र मर्यादा कायम रहँदैन। कानुनी व्यवस्था कमजोर हुँदा सभ्य, आदर्श, समृद्ध र अनुशासित समाज निर्माण गर्न सकिँदैन।

ग) संसद् अधिवेशनमा नरहेको बेला अध्यादेश किन आवश्यक पर्न सक्छ ?

=> उत्तर: संसद् अधिवेशन नचलेको समयमा तत्काल कानुनी व्यवस्था गर्नुपर्ने आवश्यकता परे सरकारले अध्यादेश जारी गर्न सक्छ। यसबाट आवश्यक देवानी तथा फौजदारी कानुनी व्यवस्था गर्न सकिन्छ। त्यसलाई कानुनी मान्यता दिन संसद्बाट अनुमोदन गराउनुपर्छ।

घ) सङ्घीय संसद् र अध्यादेशको परिभाषा दिनुहोस् ।

उत्तर :

सङ्घीय संसद् : लोकतान्त्रिक तथा प्रजातान्त्रिक मुलुकमा जनताद्वारा निर्वाचित सर्वोच्च संस्था।

अध्यादेश : संसद् अधिवेशन नभएको समयमा आवश्यक परे खास समयका लागि राष्ट्रको सर्वोच्च संस्थाबाट विशेष अधिकार प्रयोग गरी जारी गरिने आदेश।

११. पाठांशबाट प्राप्त मुख्य तथ्यहरू लेख्नुहोस् :

• •
  नेपालमा ६ हजारभन्दा बढी खोलानाला भएकाले नेपाललाई नदीनालाको देश भनिन्छ।
• •
  नेपालबाट १७० अरब क्युविक मिटर पानी गङ्गामा मिसिएर बङ्गालको खाडीमा पुग्छ।
• •
  प्रशस्त जलसम्पदा हुँदाहुँदै पनि नेपालले यसको पूर्ण सदुपयोग गर्न सकेको छैन।
• •
  खेर गइरहेको पानीलाई उत्पादनमूलक कार्यमा प्रयोग गरी देशको विकास गर्नुपर्छ।
• •
  आर्थिक विकासका साथै खाद्यान्न तथा ऊर्जासम्बन्धी समस्या समाधानमा विद्युत् शक्तिको ठूलो भूमिका हुन्छ।
• •
  जलविद्युत्का अतिरिक्त कोइला, ग्यास, खनिज, तेल आदि ऊर्जाका अन्य स्रोतलाई पनि विकासमा उपयोग गर्न सकिन्छ।

🧠 व्याकरण

१. उद्देश्य र विधेय पहिचान गर्नुहोस् :

२. उद्देश्य, उद्देश्य विस्तार, विधेय र विधेय विस्तार छुट्याउनुहोस् :

🔤 व्याकरण कोटि

१. लिङ्ग पहिचान हुने अनुच्छेद :

मेरी बहिनी विद्यालय गई । मेरो भाइ पनि विद्यालय गयो । बहिनी सरासर कक्षामा पसी । भाइ चाहिँ बाटामा साथीसँग कुराकानी गर्न थाल्यो । भान्जीले बाटोमै भाइलाई भेटिन् । बुबाले पनि भाइलाई बाटोमै भेट्नुभयो ।

२. लिङ्ग परिवर्तन गर्नुहोस् :

३. वचन पहिचान हुने अनुच्छेद :

हामीले गाउँमा हाम्रा पुराना साथीहरू भेट्यौँ । मैले धेरैबेर कुरा गरेँ । साथीहरूले आफ्ना प्रगतिका कथा सुनाए । तिमीहरू पनि एकछिनमा आइपुग्यौ । उनीहरूले तिमीहरूलाई चिनेनन् । तिमीले उसलाई बिर्सिएछौ ।

४. वचन परिवर्तन गर्नुहोस् :

५. पुरुष परिवर्तन गर्नुहोस् :

६. आदरार्थी परिवर्तन गर्नुहोस् :

७. करण र अकरणमा परिवर्तन गर्नुहोस् :

८. निर्देशनअनुसार परिवर्तन गर्नुहोस् :

९. काल, पक्ष, भाव, वाच्य तथा प्रेरणार्थ परिवर्तन गर्नुहोस् :

🗣️ उक्ति

१. कथनको प्रकार पहिचान गर्नुहोस् :

२. अप्रत्यक्ष कथनमा रूपान्तरण गर्नुहोस् :

क) समाजको अवस्था दयनीय छ भनी पूर्णमानले बतायो ।

=> उत्तर: पूर्णमानले समाजको अवस्था दयनीय रहेको बतायो।

ख) सन्तोषले गम्भीर हुँदै नेपालमा विकासको नयाँ परिभाषा चाहिएको छ, भन्यो ।

=> उत्तर: सन्तोषले गम्भीर हुँदै नेपालमा विकासको नयाँ परिभाषा आवश्यक रहेको बतायो।

ग) परिभाषा बदल्दैमा समाजको समस्या समाधान हुँदोरहेनछ भनी सन्जीवले चिन्ता व्यक्त गर्‍यो ।

=> उत्तर: सन्जीवले परिभाषा परिवर्तन मात्र गर्दैमा समाजका समस्या समाधान नहुने कुरामा चिन्ता व्यक्त गर्‍यो।

घ) समाज परिवर्तनका लागि आफू पनि खट्ने कुरा विमलाले उत्साहका साथ व्यक्त गरिन् ।

=> उत्तर: विमलाले समाज परिवर्तनका लागि आफू पनि सक्रिय भएर लाग्ने कुरा उत्साहपूर्वक व्यक्त गरिन्।

३. प्रत्यक्ष कथनमा प्रस्तुत गर्नुहोस् :