उत्तर :

“ओरालो लागेको मृगलाई बाच्छाले पनि खेद्छ” भनेझैँ कुनै व्यक्ति आर्थिक रूपमा कमजोर अवस्थामा पुगेपछि उसलाई समाजले अनेक प्रकारले हेप्ने र दुःख दिने गर्छ । कोरोना महामारीले आर्थिक रूपमा विपन्न मानिसहरूको समस्या झन् बढाइदियो । त्यस समयमा इन्टरनेटको सुविधा नभएका विद्यार्थीहरूका लागि अनलाइन शिक्षा “आकाशको फल, आँखा तरी मर” जस्तै भएको थियो । आफ्नो वास्तविक हैसियतभन्दा बढी ठुलो देखिन खोज्ने प्रवृत्तिलाई “आलु खाएर पेडाको धाक लगाउने ठालु” भन्ने उखानले प्रस्ट पार्छ । तर गरिब परिवारमा जन्मिएका सबै बालबालिका कमजोर हुँदैनन् । उनीहरू पनि “अकबरी सुन” जस्तै प्रतिभाशाली र मूल्यवान् हुन सक्छन् । कठिन परिस्थिति र निरन्तर सङ्घर्षले उनीहरूलाई भविष्यमा अझ सफल बन्न प्रेरित गर्न सक्छ ।

उत्तर :

पहिलो अनुच्छेदमा कम्प्युटर प्रविधिज्ञ पेशलले विज्ञान तथा प्रविधिको क्षेत्रमा नयाँ काम गर्ने सोच बनाएको प्रसङ्ग छ । आफ्नो ज्ञान र सिर्जनशीलताको प्रयोग गर्दै उनले “गोर्खे” नामको कम्प्युटर एन्टिभाइरस निर्माण गर्छन् ।

अन्तिम अनुच्छेदमा पेशलले मर्मत गरिएको कम्प्युटर पुनः सञ्चालन गरेर परीक्षण गर्छन् । कम्प्युटरले ठीकसँग काम गर्न थालेपछि उनले त्यसलाई सतपालको जिम्मामा छोडेर त्यहाँबाट विदा हुन्छन् ।

उत्तर :

कम्प्युटरमा भाइरस प्रवेश गरेपछि त्यसको काममा अवरोध उत्पन्न हुन्छ । त्यसबाट बच्न एन्टिभाइरसको प्रयोग गरिन्छ । त्यसैगरी मानिसले पनि विभिन्न रोग तथा नकारात्मक प्रभावबाट बच्न आफ्नो जीवनशैली र सरसफाइमा ध्यान दिनुपर्छ ।

स्वास्थ्यका लागि उपयुक्त खानपान, सकारात्मक विचार र असल संगत आवश्यक हुन्छ । खाना तयार गर्दा प्रयोग गरिने भाँडा, सतह र सामग्री सफा राख्नुपर्छ । काँचो तरकारी तथा फलफूल राम्रोसँग धोएर प्रयोग गर्नुपर्छ । खाना खानुअघि र खाइसकेपछि साबुनपानीले हात धुनुपर्छ ।

मानिसले आफूले प्रयोग गर्ने व्यक्तिगत वस्तुहरू जस्तै दाँत माझ्ने ब्रस, रेजर तथा तौलिया अरू व्यक्तिसँग साझा गर्नु हुँदैन । बाथरुम र भान्सालाई पनि नियमित रूपमा सफा राख्नुपर्छ । यदि “भाइसरूपि कुपात्र” का कारण मानिस खराब लत वा सङ्क्रमणमा फस्छ भने “एन्टिभाइरसरूपि मनोचिकित्सक” को सहयोग लिनुपर्छ र आवश्यक औषधि प्रयोग गर्नुपर्छ । यसरी कम्प्युटरमा एन्टिभाइरस आवश्यक परेझैँ मानिसको जीवनमा पनि उचित सावधानी र उपचार आवश्यक हुन्छ ।

उत्तर :

“भाइरसलाई उठाएर खरानीको घेराभित्र थेचायो” भन्ने अभिव्यक्तिले भाइरसलाई तान्त्रिक तथा धार्मिक शैलीमा नियन्त्रणमा लिने प्रयासलाई बुझाउँछ । कथाकार बखतबहादुर थापाले प्राविधिक विषयलाई मनोरञ्जक बनाउन कम्प्युटरका भाइरस र एन्टिभाइरसलाई कल्पनाशील तथा मानवीय रूप दिएका छन् ।

कथामा गोर्खेले भाइरसलाई नियन्त्रणमा लिन खरानीको प्रयोग गरी त्यसको वरिपरि घेरा बनाउँछ । धार्मिक, आयुर्वेदिक तथा तान्त्रिक धारणामा खरानीलाई नकारात्मक तत्त्व नियन्त्रण गर्ने माध्यमसँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ । त्यसैले उक्त अभिव्यक्तिले खरानी तथा तान्त्रिक शक्तिको सहायताले भाइरसलाई वशमा पार्ने अर्थ दिन्छ ।

उत्तर :

गोर्खेले हार्डडिस्कमा रहेका फाइलहरू बाहिर निकालेर एउटा पत्रिकामाथि राख्यो । त्यसपछि उसले फाइलहरूलाई ध्यानपूर्वक हेरेर परीक्षण गर्‍यो र पुनः हार्डडिस्कमा राख्यो । जाँचका क्रममा उसले भाइरस पहिचान गर्‍यो । भाइरसलाई नियन्त्रणमा लिन उसले खरानी फुकेर त्यसको वरिपरि घेरा बनायो र भाइरसलाई त्यही घेराभित्र थेच्यो । यसरी विभिन्न प्रक्रियामार्फत गोर्खेले कम्प्युटरलाई भाइरसमुक्त बनायो ।

उत्तर :

पेशलले “गोर्खे” एन्टिभाइरसको सिडी कम्प्युटरमा इन्स्टल गरेपछि गोर्खे सक्रिय भएर कम्प्युटर स्क्यान गर्न थाल्यो । भाइरस पत्ता लागेपछि गोर्खेले एउटा भाइरसलाई खुट्टाले दबाउन खोज्यो । त्यस क्रममा भाइरसले गोर्खेको खुट्टामा टोकिदियो । खुट्टामा चोट लागेपछि गोर्खे पीडाले “इन्तु न चिन्तु” भयो ।

तर गोर्खे त्यत्तिमै रोकिएन । उसले आफ्ना दाह्रा कटकटाउँदै भाइरसको टाउकोमा कुहिनाले प्रहार गर्‍यो । उक्त प्रहारपछि भाइरस म¥यो । अर्को भाइरस डराएर बोल्न थाल्यो । त्यसपछि दुवै पक्षबीच शक्ति प्रयोग गर्दै संघर्ष भयो । अन्ततः गोर्खेले आफ्नो सम्पूर्ण शक्ति लगाएर भाइरसहरूलाई पराजित गर्‍यो ।

उत्तर :

“गोर्खे” कथा सामाजिक यथार्थवादी प्रगतिवादी एवं समसामयिक कथाकार बखतबहादुर थापाद्वारा रचना गरिएको हो । कथाकारले आधुनिक कम्प्युटर प्रविधिलाई कथाको विषय बनाएर त्यसमा मनोरञ्जन र ज्ञान दुवैलाई समेटेका छन् ।

कथामा पेशल नामक कम्प्युटर प्रविधिज्ञ तथा उनले निर्माण गरेको गोर्खे एन्टिभाइरसलाई प्रमुख रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ । कम्प्युटर भाइरसहरूलाई समेत मानवीय गुण प्रदान गरिएको छ । उनीहरू बोल्छन्, हिँड्छन्, डराउँछन् र आपसमा लड्छन् । यस प्रकारको मानवीकरणले कथालाई रोचक बनाएको छ ।

गोर्खेको टाउकोमा सिङ, रूखको बोक्राबाट बनेको पोसाक, कटकटाइरहेका दाह्रा तथा महाविकराल अनुहारको वर्णनले पात्रलाई कल्पनाशील स्वरूप प्रदान गरेको छ ।

कथाको घटनाक्रम रैखिक रूपमा अघि बढेको छ । भाषा सरल, सहज र बोधगम्य छ । तृतीय पुरुष दृष्टिबिन्दुको प्रयोग गरिएको छ । पात्रहरूको सङ्ख्या सीमित राखिएको छ र कथालाई अनावश्यक रूपमा विस्तार गरिएको छैन ।

कथाले कम्प्युटर भाइरसका प्रकार, तिनका प्रभाव तथा एन्टिभाइरसको भूमिकाबारे जानकारी दिन्छ । त्यसैले यसको शैली मनोरञ्जनात्मक, कल्पनाशील र ज्ञानवर्धक छ ।

उत्तर :

कथामा पेशल मुख्य पात्रका रूपमा रहेका छन् । उनी कम्प्युटर प्रविधिज्ञ हुन् र नयाँ प्रविधि निर्माण गर्न रुचि राख्छन् । केही नयाँ काम गर्ने सोचबाट उनले “गोर्खे” नामक एन्टिभाइरस निर्माण गरेका हुन् ।

सतपालको कम्प्युटरमा भाइरस लागेपछि पेशल त्यहाँ पुग्छन् । उनले कम्प्युटरको अवस्था परीक्षण गरी समस्या पहिचान गर्छन् र आफ्नो एन्टिभाइरस कम्प्युटरमा इन्स्टल गर्छन् । गोर्खेले कम्प्युटर स्क्यान गर्दा पाँच प्रकारका भाइरस भेटिन्छन् । मर्मत गर्न सकिने फाइलहरू सुधार गरिन्छन् भने सुधार गर्न नसकिने फाइल तथा फोल्डर डिलिट गर्न सुझाव दिइन्छ ।

कथामा कम्प्युटर भाइरस, त्यसका प्रकार, प्रभाव र त्यसबाट बच्ने उपायबारे आवश्यक जानकारी पेशलको कार्यमार्फत प्रस्तुत गरिएको छ । सतपाल भने मुख्यतः समस्याग्रस्त कम्प्युटर भएको व्यक्ति तथा घटनाको प्रारम्भ गराउने पात्र हुन् । त्यसैले कथा अगाडि बढाउन र कथाको उद्देश्य पूरा गर्न पेशलको भूमिका सतपालभन्दा बढी प्रभावकारी र महत्त्वपूर्ण देखिन्छ ।

उत्तर :

मानिसमा नयाँ कुरा सोच्ने, ज्ञानको प्रयोग गर्ने र आफ्ना आवश्यकता पूरा गर्न नवीन उपाय खोज्ने क्षमता हुन्छ । यही विशेषताले मानिसलाई सिर्जनशील प्राणी बनाउँछ । विज्ञान तथा प्रविधिको विकास पनि मानिसको यही सिर्जनात्मक क्षमताको परिणाम हो ।

कथाका पेशल कम्प्युटर प्रविधिज्ञ हुन् । उनलाई आफ्नो ज्ञान प्रयोग गरेर केही नयाँ काम गर्ने इच्छा हुन्छ । त्यसै इच्छाबाट उनले “गोर्खे” नामक एन्टिभाइरस निर्माण गर्छन् ।

सतपालको कम्प्युटरमा भाइरसको समस्या आएपछि पेशलले आफ्नो सिर्जनाको व्यावहारिक प्रयोग गर्छन् । गोर्खेले कम्प्युटर स्क्यान गर्दा पाँच प्रकारका भाइरस पत्ता लगाउँछ, केही सङ्क्रमित फाइल मर्मत गर्छ र मर्मत गर्न नसकिने फाइल तथा फोल्डर डिलिट गर्न सुझाव दिन्छ । अन्ततः भाइरसलाई पराजित गरेर कम्प्युटरलाई पुनः सही अवस्थामा ल्याइन्छ ।

यसरी पेशलले आफ्नो ज्ञान, सीप र नवीन सोचको प्रयोग गरी वास्तविक समस्या समाधान गर्न सक्ने प्रविधि निर्माण गरेका छन् । त्यसैले “मानिस सिर्जनशील प्राणी हो” भन्ने भनाइ कथाका आधारमा पुष्टि हुन्छ ।

उत्तर :

सतपालको घर पुगेपछि पेशलले कम्प्युटर जाँच गरे । कम्प्युटर भाइरसबाट सङ्क्रमित भएको थाहा पाएपछि उनले आफैँले तयार गरेको “गोर्खे” एन्टिभाइरसको सिडी कम्प्युटरमा इन्स्टल गरे ।

इन्स्टल भएपछि गोर्खेले कम्प्युटर स्क्यान गर्‍यो । स्क्यानबाट पाँच प्रकारका भाइरस फेला परे । गोर्खेले मर्मत गर्न मिल्ने सङ्क्रमित फाइलहरूलाई मर्मत गर्‍यो । मर्मत गर्न नसकिने फाइल तथा फोल्डरहरू भने डिलिट गर्न प्रविधिज्ञलाई सुझाव दियो ।

भाइरससँगको सङ्घर्षमा गोर्खेले एउटा भाइरसबाट खुट्टामा टोकाइसमेत सह्यो । पीडामा परे पनि उसले कुहिनाले प्रहार गरेर भाइरसलाई पराजित गर्‍यो । बुट सेक्टर भाइरससँग समस्या बढेपछि गोर्खेले अपडेट गर्न अनुरोध गर्‍यो । अपडेट पूरा भएपछि पुनः स्क्यान गरियो र बाँकी रहेका भाइरसहरू पनि हटाइए ।

सबै भाइरस हटिसकेपछि गोर्खेले “गुड लक'” भन्ने सङ्केतमा बुढीऔँला देखाउँदै बिदा भयो । त्यसपछि कम्प्युटरले सही रूपमा काम गर्न थाल्यो । यसरी पेशलको प्राविधिक दक्षता र गोर्खेको कार्यक्षमताबाट कम्प्युटर भाइरसमुक्त भयो ।

शीर्षक : असफलता नै सफलताको प्रेरक

सारांश :

उत्तर :

असफलता मानिसलाई निराश बनाउने अन्तिम अवस्था होइन, बरु सफलताको बाटो देखाउने अनुभव हो । असफलताबाट मानिसले आफ्ना कमजोरी बुझेर थप अभ्यास, धैर्य र सावधानीका साथ अगाडि बढ्न सिक्छ । सेठ गोडिन सयौँ पुस्तक असफल भएपछि पनि निरन्तर लेखनमा लागेर १८ पटक विश्वकै उत्कृष्ट लेखक बने । त्यस्तै थोमस अल्वा एडिसनले हजारौँ असफलताका बाबजुद प्रयास नछोडी विद्युतीय बल्बको आविष्कार गरे । त्यसैले असफलतालाई सफलताको प्रेरक शक्तिका रूपमा लिनुपर्छ ।

उत्तर :

हर्कमान बिहान पाँच बजे उठ्यो । उसले बहिनीलाई पनि उठायो । उसले आफ्नै हातले चिया पकाएर बहिनीलाई दियो । बहिनीले पनि दाइले पकाएको चिया मिठो मानेर खाई । हर्कमानले झोलाबाट किताब झिक्यो । ऊ आफूले गृहकार्य गर्न थाल्यो । उसले बहिनीलाई पनि गृहकार्य गर्न भन्यो । उसले बहिनीलाई नआएको कुरा सिकाइदियो । बहिनीले पनि दाइले सिकाइदिएपछि आफ्नो सबै गृहकार्य पूरा गरी । यसपछि भाइबहिनी दुवै जना भान्सामा गए । उनीहरूले आमालाई काममा सघाए । उनीहरूले सघाएपछि आमा पनि धेरै खुसी हुनुभयो । आमाले दुवै जनालाई थालमा खाना पस्किदिनुभयो । सुकुलमाथि बसी दुवै जनाले मिठो मानेर खाना खाए । दुवै जनाले झोलामा किताब र कापी राखे । आमाको अनुमति लिएर उनीहरू घरबाट विद्यालय प्रस्थान गरे ।

उत्तर :

समाज विकासका क्रममा मानिसले प्रगति त गर्‍यो तर ऊ शान्त भएर बस्न सकेको चाहिँ छैन । समाजमा सामूहिक भावनाको साटो व्यक्तिवादी सोच हाबी भइरहेको छ । कवि लेखनाथले भने जस्तै 'म खाऊँ, मै लाऊँ, सुखसयल वा मोज म गरुँ, म बाचूँ, मै नाचूँ, अरू सब मरुन् दुर्बलहरू' भन्ने विचारले समाज ग्रस्त छ । यो मानवले लिने इच्छा होइन । यस्तो नकारात्मक सोचलाई परित्याग गरेर सकारात्मक सोचका साथ आफ्नो कर्तव्य पालन गर्ने हो भने मानिसको प्रगति हुनुको साथै उसले जीवनमा सुखशान्ति पनि प्राप्त गर्छ ।