🏔️ हामीलाई बोलाउँछन् हिमचुली

📚 शब्दभण्डार

१. तलका शब्दहरूको अर्थ लेख्नुहोस्।

२. अनुप्रास मिल्ने शब्दहरू पहिचान गर्नुहोस्।

३. तलका शब्दका पर्यायवाची शब्द लेख्नुहोस्।

४. कथ्य भाषाका शब्दलाई स्तरीय भाषामा परिवर्तन गर्नुहोस्।

---

📖 बोध र अभिव्यक्ति

१. दिइएका शब्दहरूलाई अक्षर सङ्ख्याका आधारमा छुट्याउनुहोस्।

२. तलका शब्दहरूको अक्षर विभाजन गर्नुहोस्।

---

६. तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस्।

(क) ‘हामीलाई बोलाउँछन् हिमचुली’ कविताको परिवेश कस्तो छ?

=> उत्तर: कवितामा नेपालको पहाडी तथा हिमाली भूभागलाई पृष्ठभूमिका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। उकाली, देउराली, वनपाखा, हरिया जङ्गल र हिमचुली आदिको चित्रणबाट पहाडी प्राकृतिक वातावरण स्पष्ट हुन्छ। प्रकृतिसँग गाँसिएको नेपाली ग्रामीण जीवन पनि कविताको परिवेशको महत्त्वपूर्ण अङ्ग हो। बिसौनीमा सुसेली हाल्ने, गीत गाउने, गोठालो जाने तथा गाई चराउने परम्परागत जीवनशैलीका दृश्यहरूले यस परिवेशलाई अझ जीवन्त बनाएका छन्।

(ख) ‘देउरालीको बिसौनीमा सुसेलीले गाउँला’ भन्नुको आशय के हो?

=> उत्तर: पहाडको उकालो चढेर देउराली पुगेपछि यात्राको थकाइ कम गर्न केही समय विश्राम गर्दै सुसेली हालेर गीत गाउने भाव यस पङ्क्तिमा व्यक्त भएको छ। बिसौनीको शीतल वातावरणमा प्रकृतिसँग रमाउँदै आनन्द लिने ग्रामीण जीवनको चित्र यस भनाइमा पाइन्छ।

(ग) ‘गोठाल्नी वनभित्र ढुङ्गामाथि गाउलिन्’ वाक्यको सामान्य पदक्रम लेख्नुहोस्।

=> उत्तर: गोठाल्नी वनभित्र ढुङ्गामाथि गाउलिन् ।

(घ) गोठाल्नीले गाईलाई कुन शब्द प्रयोग गरेर बोलाएकी छन्?

=> उत्तर: गोठाल्नीले गाईका ससाना बाछाबाछीलाई स्नेहपूर्वक “लाला ओदी निनी” भनेर बोलाएकी छन्।

---

७. हिमाली प्रदेशमा पाइने जीवजन्तु तथा वनस्पतिको परिचय दिनुहोस्।

---

८. तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस्।

(क) कविताले नेपालीहरूको मानसिक चरित्रलाई कसरी देखाएको छ?

=> उत्तर: कवितामा नेपालीहरूको मानसिक चरित्रलाई हिमचुलीजस्तै दृढ, अडिग र स्वाभिमानी देखाइएको छ। उनीहरू कठिन परिस्थितिमा पनि आफ्नो साहस गुमाउँदैनन् र अरूसामु आफ्नो आत्मसम्मान त्यागेर झुक्दैनन्। प्रतिकूल अवस्थाले उनीहरूको मनलाई कमजोर बनाउनुको सट्टा अझ सतिसालझैँ दृढ बनाउँछ।

नेपालीहरूको व्यक्तित्वमा शूरता, वीरता, धीरता र अदम्य साहस पाइन्छ। उनीहरू मृत्युबाट डराएर आफ्नो कर्तव्यबाट पछि हट्दैनन्। जन्म र मृत्यु प्रकृतिको नियम भएकाले एक दिन मर्नैपर्छ भन्ने भावनाका कारण मातृभूमिका लागि आवश्यक पर्दा हाँसीहाँसी प्राण अर्पण गर्नसमेत तयार हुन्छन्।

यसका अतिरिक्त नेपालीहरूमा नयाँ कुरा जान्ने उत्सुकता र खोजी प्रवृत्ति पनि रहेको छ। नदेखेको कुरा हेर्ने, नजानेको कुरा जान्ने र नबुझेको कुरा बुझ्ने चाहनाले उनीहरूलाई निरन्तर नयाँ अनुभव र उपलब्धितर्फ अघि बढाउँछ। यसरी कविता नेपालीहरूको धैर्य, साहस, आत्मविश्वास र जिज्ञासु स्वभावलाई उजागर गर्छ।

(ख) हिमचुलीबाट नेपालीहरूले प्राप्त गर्ने प्रेरणा के हो?

=> उत्तर: हिमचुली नेपालको पहिचान र गौरवको प्राकृतिक प्रतीक हो। सदियौँदेखि अटल रूपमा उभिरहेको हिमालले नेपालीहरूलाई पनि कुनै कठिनाइमा नडगमगाई दृढ रहन प्रेरणा दिन्छ। हिमचुली कसैसामु नझुकेझैँ नेपालीहरूले पनि आफ्नो स्वाभिमान जोगाएर निर्भयतापूर्वक अघि बढ्नुपर्छ।

हिमचुलीको उचाइ नेपालीहरूको शान र मानसँग पनि जोडिएको छ। यसबाट धैर्य, साहस र आत्मबल कायम राखेर चुनौतीपूर्ण काममा सफलता प्राप्त गर्ने प्रेरणा लिन सकिन्छ। नदेखेका कुरा देख्ने, नजानेका कुरा जान्ने र नबुझेका कुरा बुझ्ने प्रयास गर्दै नयाँ काम गर्नुपर्छ। निरन्तर परिश्रमबाट सफलताको शिखर चुम्ने, नयाँ कीर्ति कायम गर्ने र राष्ट्र तथा राष्ट्रियताको गौरव बढाउने प्रेरणा हिमचुलीले दिन्छ।

---

९. ‘हामीलाई बोलाउँछन् हिमचुली’ कविताको समीक्षा प्रस्तुत गर्नुहोस्।

=> उत्तर: ‘हामीलाई बोलाउँछन् हिमचुली’ राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरेद्वारा रचित प्रकृति तथा राष्ट्रप्रेमको भावनाले भरिएको कविता हो। माधवप्रसाद घिमिरे वि.सं. १९७६ देखि २०७७ सम्म जीवित रहेका नेपाली साहित्यका विशिष्ट स्रष्टा हुन्। उनी स्वच्छन्दतावादी कविता धाराका परिष्कारवादी शैलीशिल्प अपनाउने प्रकृतिप्रेमी, मानवतावादी, राष्ट्रवादी, सौन्दर्यप्रेमी, जातीय स्वाभीमानी तथा जीवनवादी कवि हुन्। प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक बिम्ब र प्रतीकको कलात्मक प्रयोग उनका काव्यगत विशेषता हुन्। नेपाली साहित्यमा उनी छन्दोवादी कविका रूपमा पनि परिचित छन्।

यस कविताको मूल पृष्ठभूमि नेपालको मनमोहक हिमाली भूभाग हो। हिमचुलीको काखमा अवस्थित नेपाललाई तेस्रो ध्रुवको देशका रूपमा चित्रित गर्दै कविले हिमाली वातावरणको अनुपम सौन्दर्य प्रस्तुत गरेका छन्। लेकको सेपिलो तथा घना जङ्गल, चिसो र ओसिलो जमिन तथा त्यहाँ पाइने बहुमूल्य जडिबुटीहरूले हिमाली प्रकृतिको सम्पन्नता देखाउँछन्।

हिमालको चिसो बताससँग कस्तुरीको सुगन्ध जोडिएको छ। कस्तुरी मृग तथा नौरङ्गे डाँफेको स्वतन्त्र उपस्थितिले हिमाली क्षेत्रको जैविक विविधतालाई उजागर गर्छ। धुपी, बुकी तथा विभिन्न घाँसपातले प्राकृतिक दृश्यलाई थप आकर्षक बनाएका छन्। आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरू हिमाल आरोहणका लागि आउने भएकाले हिमाली क्षेत्रको आकर्षण र महत्त्वसमेत स्पष्ट हुन्छ।

हिमाली बासिन्दाको जीवनयापनमा पशुपालनको विशेष भूमिका छ। भेडाबाख्रा र चौरी पालन उनीहरूको प्रमुख पेशा हो। त्यसैगरी जडिबुटी सङ्कलन गरेर बिक्री तथा वितरण गर्नु उनीहरूको अर्थोपार्जन र जीविकाको आधार बनेको छ। कविले नेपालीहरूलाई नयाँ काम गर्न उत्सुक तथा समस्याबाट पछि नहट्ने साहसी मानिसका रूपमा समेत प्रस्तुत गरेका छन्।

कवितामा लोकछन्द सवाईको प्रयोग भएको छ। कविले नेपाली प्रकृतिलाई मानवीकरण गर्दै नेपाललाई हिमचुलीको काखमा रहेको सुन्दर देशका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। प्राकृतिक आभूषणहरूले सजिएको नेपाललाई प्रकृतिको सुन्दर राजधानीका रूपमा चित्रण गर्नु कविताको विशेष कलात्मक पक्ष हो।

---

१०. ‘हामीलाई बोलाउँछन् हिमचुली’ कविताले दिन खोजेको सन्देश स्पष्ट गर्नुहोस्।

=> उत्तर: कविताले नेपालीहरूलाई हिमचुलीझैँ अटल, निडर, स्वाभिमानी, वीर र धैर्यवान् बन्न प्रेरित गरेको छ। हिमाल नेपालको प्राकृतिक पहिचान र गौरव भएकाले त्यसको अडिग स्वरूप नेपालीहरूको आत्मबलका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेको छ।

जीवनमा जस्तोसुकै चुनौती आए पनि आफ्नो आत्मसम्मान त्याग्नु हुँदैन। हिमचुली कसैसामु नझुकेझैँ नेपालीहरूले पनि अन्याय, दबाब वा कठिनाइका सामु आफ्नो शिर झुकाउनु हुँदैन। मृत्युबाट डराएर कर्तव्यबाट पछि हट्नुको सट्टा मातृभूमि तथा आफ्नो उद्देश्यप्रति दृढ रहनुपर्छ।

कविताले नयाँ ज्ञान र अनुभव प्राप्त गर्ने उत्सुकता पनि जगाउँछ। नदेखेको देख्ने, नजानेको जान्ने र नबुझेको बुझ्ने प्रयत्न गर्दै नयाँ कार्यमा अघि बढ्नुपर्छ। धैर्य, साहस र आत्मबललाई कायम राखेर निरन्तर प्रयत्न गरेमा सफलताको शिखर चुम्न सकिन्छ। नयाँ कीर्ति स्थापना गर्दै राष्ट्र तथा राष्ट्रियताको गौरव बढाउनु र जीवनलाई सार्थक बनाउनु नै कविताको प्रेरणात्मक सन्देश हो।

---

११. आफ्नै एउटा गजल रचना गर्नुहोस्।

---

१२. कविता तथा गजलका सम्बन्धमा उत्तर दिनुहोस्।

(क) कविता भन्नाले के बुझिन्छ?

=> उत्तर: विचार, भावना, अनुभूति वा कल्पनालाई लयात्मक तथा कलात्मक भाषिक अभिव्यक्तिका रूपमा प्रस्तुत गरिएको साहित्यिक रचनालाई कविता भनिन्छ।

(ख) कविता र गजलको मुख्य भिन्नता के हो?

=> उत्तर: कविता छन्दमा आधारित हुन्छ भने गजल बहरमा आधारित हुन्छ। दुवै साहित्यिक विधामा लयको महत्त्व भए पनि तिनको संरचना र रचनात्मक ढाँचा फरक हुन्छ।

(ग) गजलका संरचक तत्त्वहरू उल्लेख गर्नुहोस्।

=> उत्तर: गजलका संरचक तत्त्वहरू बहर, मिसरा, सेर, मत्ला, मक्ता, काफिया र रदिफ हुन्।

(घ) गजलको प्रत्येक सेरको दोस्रो मिसरालाई के भनिन्छ?

=> उत्तर: प्रत्येक सेरको दोस्रो मिसरालाई हमकाफिया अर्थात् अनुप्रासान्त भनिन्छ।

---

📝 व्याकरण

१. तलका शब्दमा उपसर्ग र मूल शब्द छुट्याउनुहोस्।

२. उपसर्ग र मूल शब्द छुट्याएर बनेका शब्द देखाउनुहोस्।

३. तलका शब्दको उपसर्ग तथा मूल शब्द छुट्याउनुहोस्।

५. तलका शब्दमा मूल शब्द र प्रत्यय छुट्याउनुहोस्।

६. तलका शब्दमा मूल शब्द र प्रत्यय पहिचान गर्नुहोस्।

७. तलका शब्दहरूको संरचना छुट्याउनुहोस्।

८. अशुद्ध अनुच्छेदलाई शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस्।