उत्तर :

स्वदेशमै कम्मर कसी परिश्रम गरेर काम गर्नु व्यक्ति र देश दुवैका लागि लाभदायक हुन्छ । आफ्नो कामप्रति मन फुकाएर इमानदार बन्न सके परिवारको मात्र नभई राष्ट्रकै नाक राखिन्छ । त्यसको विपरीत खराब आचरण अपनाएर आफ्नै परिवारको नाक काट्ने अवस्था निम्त्याउनु उचित हुँदैन । मानिसले समाजमा अस्वीकार्य गतिविधि गर्दै गएमा अन्ततः आफ्नो ठाउँबाटै डाँडो काट्नुपर्ने परिस्थिति आउन सक्छ । रोजगारी वा कमाइका लागि सधैँ अरूको देश पस्नु नै समाधान होइन । साथै, अरूको कुरा काटी समय बिताउनु पनि व्यक्तित्व विकासका लागि राम्रो बानी होइन ।

उत्तर :

भागिरथी श्रेष्ठ (वि.सं. २००५) द्वारा संरचित 'मातृत्व' कथा सामाजिक यथार्थ र नारीको मनोवैज्ञानिक अवस्थालाई केन्द्रमा राखिएको महत्त्वपूर्ण कथा हो । कथामा ममताको जीवनमार्फत मातृत्वको शक्ति र व्यक्तिगत भौतिक प्रेमबीचको अन्तर देखाइएको छ । प्रस्तुत कथांशले मानव जीवनमा आइपर्ने सुख–दुःखको सामना गर्न प्रेम, आत्मीयता र सहाराको आवश्यकता पर्छ भन्ने विचारलाई अगाडि सारेको छ ।

मानिसको जीवन सधैँ एउटै अवस्थामा रहँदैन । सुखसँगै दुःख, हाँसोसँगै आँसु र सफलतासँगै कठिनाइ पनि आउँछन् । यस्ता परिस्थितिमा एक्लोपनले मानिसलाई अझ कमजोर बनाउन सक्छ । त्यसैले जीवनलाई सहज रूपमा अघि बढाउन भावनात्मक सहारा र आत्मीय सम्बन्ध आवश्यक हुन्छ । प्रेम, सद्भाव र सहयोगबाट मानिसले कठिन अवस्थासमेत पार गर्न सक्ने शक्ति प्राप्त गर्छ ।

ममताको जीवनमा पनि श्रीमान्को हवाईजहाज दुर्घटनामा मृत्यु भएपछि यस्तै अभाव सिर्जना भएको थियो । दुई छोराछोरीको जिम्मेवारीसँगै उनी एक्लो जीवन बिताउन बाध्य भइन् । उनको जीवन मरुभूमिजस्तो नीरस बनेकाले उनले आफू र सन्तानका लागि सुरक्षित तथा आत्मीय सहारा खोजिन् । उनले अधुरो जीवनलाई पुनः पूर्ण बनाउने तथा छोराछोरीलाई सुरक्षित वातावरण दिने उद्देश्यले मानसिक प्रेमको अपेक्षा गरिन् ।

तर जीवनका हरेक चाहना आफूले सोचेअनुसार पूरा हुँदैनन् । सुबोधसँगको सम्बन्धले ममताको अपेक्षाअनुसारको प्रेम र पारिवारिक सहारा प्रदान गर्न सकेन । अन्ततः आफ्ना सन्तानको हितलाई प्राथमिकता दिँदै ममता आफ्नो निर्णयमा पुगिन् । यसरी कथांशले मानिसलाई जीवनका विभिन्न उतारचढावमा प्रेम र सहाराको आवश्यकता हुने यथार्थलाई प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गरेको छ ।

उत्तर :

भागिरथी श्रेष्ठ (वि.सं. २००५) द्वारा संरचित 'मातृत्व' कथामा एउटी आमाको जीवनमा सन्तानको स्थान कति उच्च हुन्छ भन्ने कुरा ममता पात्रको व्यवहार र निर्णयबाट प्रस्तुत गरिएको छ । कथाको मूल भावले मातृत्वलाई सामान्य पारिवारिक जिम्मेवारीका रूपमा मात्र नभई आमाको जीवनको प्रमुख आधारका रूपमा देखाएको छ ।

श्रीमान्को मृत्यु भएपछि ममता आफ्नो जीवनमा उत्पन्न शून्यता हटाउन सुबोधसँग नजिकिन्छिन् । उनले सुबोधबाट आफू र आफ्ना छोराछोरीले सुरक्षित तथा आत्मीय जीवन पाउने अपेक्षा गरेकी हुन्छिन् । उनको प्रेमको चाहना शारीरिक आकर्षणभन्दा माथि रहेको मानसिक सम्बन्धमा आधारित थियो । तर सुबोधले ममताको भावनात्मक अपेक्षालाई बुझ्न सकेन र उसको व्यवहार आफ्नै शारीरिक चाहनातर्फ बढी केन्द्रित रह्यो ।

सन्तानप्रति सुबोधले अपनत्व नदेखाएको घटना ममताका लागि निर्णायक बन्न पुग्छ । विशेषतः छोरी चन्द्रमा दुर्घटनामा परी अस्पतालमा हुँदा सुबोधको व्यवहारले ममताको मनमा उसको सम्बन्धप्रतिको विश्वास अझ कमजोर बनाउँछ । सुबोधसँग रहिरहँदा आफ्ना छोराछोरीको भविष्य सुरक्षित नहुने महसुस गरेपछि उनले व्यक्तिगत सम्बन्धभन्दा सन्तानको हित रोजिन् ।

आफ्ना सन्तान नै जीवनको आशा, आधार र भविष्यका प्रकाश भएकाले ममताले उनीहरूलाई चन्द्र र सूर्यको प्रतीकका रूपमा हेरेकी हुन् । उनको यो अभिव्यक्तिले आमाको दृष्टिमा सन्तानको मूल्य संसारका अन्य सबै सुखभन्दा माथि रहने तथ्यलाई स्पष्ट पार्छ । आफ्ना सन्तानको भविष्य सुरक्षित गर्न आमाले व्यक्तिगत सुखसमेत त्याग्न सक्छिन् भन्ने सन्देश पनि यस कथांशबाट प्राप्त हुन्छ ।

उत्तर :

भागिरथी श्रेष्ठद्वारा संरचित 'मातृत्व' नारीको जीवनभित्र उत्पन्न मानसिक द्वन्द्व, सामाजिक यथार्थ र मातृत्वभावलाई प्रस्तुत गर्ने नारीवादी कथा हो । यसमा ममताको चरित्रमार्फत व्यक्तिगत प्रेम र आमाको जिम्मेवारीबीचको द्वन्द्व देखाइएको छ । अन्ततः मातृत्वको भावनाले ममताको निर्णयलाई निर्देशित गरेको पाइन्छ ।

श्रीमान्को हवाईजहाज दुर्घटनामा मृत्यु भएपछि ममता आफ्ना दुई छोराछोरीसहित एक्लै जीवन बिताउँछिन् । श्रीमान्को साथी सुबोधले उनलाई सहानुभूति र साथ दिन थालेपछि उनीहरूबीच निकटता बढ्छ । ममताले सुबोधसँग आफ्नो जीवनको रिक्तता हट्ने र आफू तथा छोराछोरीले सुरक्षित पारिवारिक वातावरण पाउने विश्वास गरेकी थिइन् ।

सम्बन्ध अघि बढ्दै गएपछि सुबोधको वास्तविक व्यवहार भने फरक देखिन थाल्छ । उसले ममताको मानसिक चाहना बुझ्नुको साटो शारीरिक सम्बन्धलाई बढी महत्त्व दिन्छ । ममताका छोराछोरीलाई समेत उसले आफ्नो सम्बन्धको स्वाभाविक हिस्सा बनाउन सक्दैन । उनीहरूप्रति झर्किने, रिसाउने, बेवास्ता गर्ने र लापर्वाहीपूर्ण व्यवहार गर्ने भएकाले ममताको मनमा असन्तुष्टि बढ्दै जान्छ ।

छोरी चन्द्रमा दुर्घटनामा परी अस्पतालमा रहँदासमेत सुबोधले जिम्मेवारीबाट पन्छिन खोजेको घटनाले ममताको सोचलाई निर्णायक रूपले परिवर्तन गर्छ । उनले सुबोधसँगको सम्बन्ध कायम राख्दा आफ्ना छोराछोरीको भविष्यमा नकारात्मक प्रभाव पर्ने महसुस गर्छिन् । यही बिन्दुमा उनको मातृत्वभाव व्यक्तिगत प्रेमभन्दा शक्तिशाली भएर अगाडि आउँछ ।

त्यसैले ममताले सुबोधलाई त्यागेर सन्तानसँगै जीवन बिताउने निर्णय गर्नु स्वाभाविक तथा उचित देखिन्छ । आमाका लागि आफ्ना सन्तानको सुरक्षा, सुख र भविष्य अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ । क्षणिक शारीरिक सुख वा व्यक्तिगत चाहनाभन्दा सन्तानको हित रोज्नु ममताको त्याग, जिम्मेवारी र मातृत्वको उच्च भावनाको प्रमाण हो । त्यसकारण उनको निर्णय मलाई अत्यन्तै उपयुक्त लाग्यो ।

उत्तर :

नारीवादी कथाकार भागिरथी श्रेष्ठद्वारा संरचित 'मातृत्व' कथा सामाजिक यथार्थ धरातलमा नारीको मानसिक द्वन्द्वलाई विश्लेषण गरिएको नारीवादी कथा हो । यस कथामा ममतामयी नारीको मातृत्वशक्तिका अगाडि भौतिक प्रेमलाई तुच्छ सावित गर्दै जननी स्वर्गभन्दा पनि महान् हुन्छिन् भन्ने तथ्यलाई प्रमाणित गरिएको छ ।

कथाकी प्रमुख पात्र ममता हवाईजहाज दुर्घटनामा श्रीमान् गुमाएपछि आफ्ना छोराछोरीको जिम्मेवारी एक्लै सम्हाल्छिन् । श्रीमान्को अभावले उनको जीवनमा शून्यता र असुरक्षाको अवस्था सिर्जना हुन्छ । यही अवस्थामा सुबोधले सहानुभूति देखाएपछि उनीहरूबीच निकटता विकास हुन्छ । ममता भने आफ्नो मात्र नभई छोराछोरीको समेत भविष्य सुरक्षित होस् भन्ने चाहन्थिन् ।

उनले खोजेको प्रेम मानसिक, आत्मीय र जिम्मेवारीपूर्ण थियो । तर सुबोधले ममताका छोराछोरीप्रति माया र अपनत्व देखाउन सकेन । उसको व्यवहार ममताको अपेक्षाविपरीत हुँदै गएपछि उनले सन्तानको भविष्यलाई आफ्नो व्यक्तिगत सम्बन्धभन्दा माथि राखिन् । अन्ततः आफ्ना छोराछोरीकै हितका लागि सुबोधसँगको सम्बन्ध त्यागिन् ।

ममताको यस त्यागले आमाको प्रेम निःस्वार्थ हुने कुरा प्रमाणित गर्छ । सन्तानका लागि व्यक्तिगत सुख त्याग्न तयार हुनु उनको मातृत्वको उच्चतम रूप हो । सन्तानलाई नौ महिनासम्म गर्भमा धारण गरी जीवन दिने भएकाले आमाको महत्व अरुभन्दा बढी छ । बाबुभन्दा आमाको महत्व हजार गुणा बढी हुने भनी शास्त्रीय ग्रन्थमा उल्लेख गरिएको पनि उहाँले सुनाउनुभयो । यस्तो महत्व भएकाले जीवित आमालाई मीठो खान र राम्रो लगाउन दिएर सम्मान गरी खुशी बनाइन्छ ।

यसरी ममताको व्यवहार र त्यागले एउटी आमाका लागि सन्तान नै सर्वाधिक प्रिय हुने र उनीहरूको हितका लागि आमाले आफ्नै सुखसमेत बलिदान गर्न सक्ने कुरा प्रमाणित गर्दछ । त्यसैले 'जननी स्वर्गभन्दा पनि महान् हुन्छिन्' भन्ने भनाइ सार्थक देखिन्छ ।

उत्तर :

नेपाल प्राकृतिक सौन्दर्यका दृष्टिले अत्यन्त मनोहर छ । यसैले नेपाल संसारमै पर्यटनका लागि आकर्षक गन्तव्यका रूपमा परिचित छ । नेपाल प्राकृतिक सौन्दर्य, ऐतिहासिक गौरव, सांस्कृतिक र पुरातात्त्विक सम्पदाले सम्पन्न देश भएकाले पर्यटनका लागि उत्कृष्ट गन्तव्यका रूपमा चिनिएको हो । नेपाल अत्युच्च हिमाल, मनोरम ताल र सुन्दर सरोवरको अपूर्व सङ्गमस्थलका रूपमा रहेको छ । विविध ठाउँबाट देखिने सूर्योदयका मनोरम दृश्यले पनि नेपाल सबैको आकर्षक केन्द्र बनेको छ ।