सहिदहरूको सम्झनामा

📚 शब्दभण्डार

१. दिइएका अर्थ आउने शब्द ‘सहिदहरूको सम्झनामा’ कविताबाट खोजेर लेख्नुहोस् :

२. दिइएका लय मिल्ने शब्द पढी लेख्नुहोस् :

३. दिइएका शब्दका लय मिल्ने दुई दुईओटा शब्द लेख्नुहोस् :

४. दिइएका शब्दलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :

---

📝 बोध र अभिव्यक्ति

३. ‘सहिदहरूको सम्झनामा’ कविता पढी सोधिएका प्रश्नको मौखिक उत्तर दिनुहोस् :

(क) कवितामा के झरेपछि बिहान हुन्छ भनिएको छ ?
=> उत्तर: कवितामा मिर्मिरमा तारा झरेपछि बिहान हुन्छ भनिएको छ ।

(ख) कसले रगतको भेटी चढाउँछ ?
=> उत्तर: वीरले रगतको भेटी चढाउँछ ।

(ग) हामीले कसरी खुसी पाएका छौं ?
=> उत्तर: सहिदहरूले योगदान दिई खुसी छोडेर गएकाले हामीले खुसी पाएका छौं ।

४. दिइएको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :

(क) ‘हाम्रो मुटुको प्रत्येक चालमा धड्कन छ सहिदको’ भन्नुको आशय के हो ?
=> उत्तर: देशमा रहेको निरङ्कुश व्यवस्था हटाई स्वतन्त्रताको वातावरण निर्माण गर्न देशका सपुतहरूले आफ्नो जीवनसमेत बलिदान गरे । उनीहरूको त्यागकै परिणामस्वरूप आज हामी डर र बन्धनबिना आफ्ना दैनिक काम गर्न तथा स्वतन्त्र जीवन बिताउन सक्षम भएका छौँ । सहिदहरूले भयमुक्त भएर बाँच्ने र राष्ट्रको उन्नति गर्ने अवसर प्रदान गरेकाले हाम्रो जीवनका प्रत्येक क्रियाकलापमा उनीहरूको योगदान गाँसिएको छ । यही कारण हाम्रो मुटुको हरेक धड्कनमा सहिदहरूको त्याग र जीवनको सम्झना रहनुपर्छ भन्ने भाव उक्त भनाइमा व्यक्त भएको हो ।

(ख) हाम्रा कुन कुन कुरामा सहिदको योगदान रहेको छ ?
=> उत्तर: हाम्रो जीवनका प्रत्येक पक्ष र गतिविधिमा सहिदहरूको योगदान रहेको छ । उनीहरूले आफ्नो रगत बगाएर स्वतन्त्रताको बाटो खोलिदिएकाले हामी स्वतन्त्र रूपमा खान, बाँच्न र आनन्दपूर्वक सास फेर्न पाएका छौँ । हाम्रो खुसीका हरेक क्षण तथा मुटुको प्रत्येक धड्कनमा उनीहरूको जीवन, त्याग र बलिदानको प्रभाव रहेको छ ।

५. शिक्षकबाट कवितांश सुन्नुहोस् र छुटेका शब्द भरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् :

उत्तर :

६. ‘सहिदहरूको सम्झनामा’ कविता पढी दिइएका प्रश्नको सङ्क्षिप्त उत्तर लेख्नुहोस् :

(क) कवितामा मुलुक कसरी बन्छ भनिएको छ ?
=> उत्तर: अन्याय, अत्याचार, शोषण र निरङ्कुशताले जनतालाई बन्दीजस्तै जीवन बिताउन बाध्य बनाउँदा सच्चा सपुतहरूले स्वतन्त्रताका लागि संघर्ष गर्नुपर्छ । आवश्यक परे उनीहरूले देशकै निम्ति आफ्नो जीवन अर्पण गर्नुपर्छ । कवितामा मिर्मिरेको तारा झरेपछि मात्र बिहान आएजस्तै केही सपुतको बलिदानबाट मात्र मुलुक निर्माणको बाटो खुल्ने भाव प्रस्तुत गरिएको छ ।

(ख) वीरले किन रगतको भेटी चढाउँछन् ?
=> उत्तर: वीरहरूले मातृभूमिलाई निरङ्कुशताको बन्धनबाट मुक्त गराउन आफ्नो रगतको बलिदान दिन्छन् । देशमा स्वतन्त्रता र लोकतन्त्र स्थापना होस् भन्ने उद्देश्यले उनीहरू हाँसीखुसी फाँसीमा चढ्नसमेत तयार हुन्छन् । उनीहरूको त्यागपछि देशमा खुसी र स्वतन्त्रताको वातावरण आउने भएकाले देशको पीडा अन्त्य गर्न वीरहरूले रगतको भेटी चढाएका हुन् ।

(ग) हाम्रो खुसीको प्रत्येक पलमा कसको योगदान रहेको छ ?
=> उत्तर: हाम्रो खुसीको प्रत्येक पलमा सहिदहरूको योगदान रहेको छ । उनीहरूको त्याग र बलिदानबाट प्राप्त स्वतन्त्रताका कारण हामी आज सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको वातावरणमा खुसीसाथ जीवन बिताउन पाएका छौँ ।

(घ) सहिदप्रति हाम्रो कर्तव्य के हो ?
=> उत्तर: सहिदहरूले देखाएको आदर्श र उनीहरूका अधुरा सपनालाई पूरा गर्नु हाम्रो प्रमुख कर्तव्य हो । त्यसका लागि सबै नागरिक एकताबद्ध भई राष्ट्रनिर्माणमा जुट्नुपर्छ । लोकतन्त्रलाई संस्थागत र समृद्ध बनाउँदै व्यक्ति, समाज तथा राष्ट्रलाई उन्नतिको दिशामा अघि बढाउनुपर्छ । यही कार्यबाट सहिदहरूप्रति वास्तविक सम्मान र श्रद्धाञ्जली व्यक्त हुन्छ ।

७. ‘सहिदहरूको सम्झनामा’ कविताको दोस्रो श्लोकबाट तीनओटा प्रश्न निर्माण गर्नुहोस् ।

उत्तर :
दोस्रो श्लोकका आधारमा निम्न प्रश्नहरू निर्माण गर्न सकिन्छ :

(क) वीरले किन रगतको भेटी चढाउँछन् ?
(ख) वीरहरू कसरी हाँस्छन् ?
(ग) दासता कसरी भाग्दछ ?

८. दिइएको कवितांशलाई गद्यमा लेख्नुहोस् :

(क) उम्रन्न बोट कसैले बिउ छरेर नगए
=> उत्तर: कसैले बिउ छरेर नगए बोट उम्रन्न ।

(ख) हाम्रो मुटुको प्रत्येक चालमा धड्कन छ सहिदको
=> उत्तर: हाम्रो मुटुको प्रत्येक चालमा सहिदको धड्कन छ ।

(ग) पाउने थिएनौ खुसी तिनले छाडेर नगए
=> उत्तर: तिनले छाडेर नगए खुसी पाउने थिएनौं ।

(घ) सहिद रोलान् हामीले उन्नति गरेर नगए
=> उत्तर: हामीले उन्नति गरेर नगए सहिद रोलान् ।

९. व्याख्या गर्नुहोस् :

११. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :

(क) लोकभाका कहाँ कहाँ गाइन्छन् ?
=> उत्तर: लोकभाका चाडपर्व, मेलापात, घाँसदाउरा, ढिकीजाँतो आदिका अवसरमा गाइन्छन् ।

(ख) लोकलयका कुनै तीन उदाहरण लेख्नुहोस् ।
=> उत्तर: लोकलयका कुनै तीन उदाहरण सवाई, असारे र तिज हुन् ।

(ग) लोकलयको आधार केलाई मानिन्छ ?
=> उत्तर: लोकलयको आधार संस्कृति, परम्परा, भाषा, भूगोल, जातजाति र जीवनशैलीलाई मानिन्छ ।

(घ) नेपाली जनजीवन कसरी जीवन्त बनेको छ ?
=> उत्तर: नेपाली समाजको संस्कृति, परम्परा र जीवनशैलीसँग जोडिएको लोकलयले नेपाली जनजीवनलाई जीवन्त बनाएको छ ।