📚 शब्द भण्डार
१. दिइएका शब्द र अर्थबिच जोडा मिलाउनुहोस् :
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| साहस | कठिन अवस्थामा पनि काम गर्ने आँट |
| परदेश | विदेश |
| प्वाँख | चराको भुत्ला |
| खम्बा | खाँबो, थाम |
| अक्कर | यताउति जान नसकिने अप्ठ्यारो स्थिति |
| युग | जमाना |
| इतिहास | विगतका घटनाको वर्णन |
३. दिइएका लघुतावाची शब्दलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :
| लघुतावाची शब्द | वाक्यमा प्रयोग |
|---|---|
| पोटी | मलाई लसुनको पोटी केलाउन अल्छी लाग्छ । |
| पोथ्रो | हामीले जथाभावी रुखको पोथ्रो काट्नु हुँदैन । |
| त्यान्द्रो | परालको त्यान्द्रोसमेत घरमा नभएपनि भकारीभरी धान छ । |
| चोइटो | दाउराको चोइटोले हिजो लागेको थियो अहिलेसम्म दुखिराछ । |
| पित्को | सराद्धेमा बोलाएर अचारको पित्को मात्र खुवायो रामले । |
| कर्द | कर्दको प्रयोग गरि बुवाले स्याउ काट्नुभो । |
| ठेकी | मलाई ठेकीको दही एकदमै मन पर्छ । |
📝 बोध र अभिव्यक्ति
६. व्याख्या गर्नुहोस् : “हामी हाम्रो पिँढीका लागि देश भएर बाँचौँ ।”
उत्तर :
प्रस्तुत हरफ ‘फर्क आफ्नै देश’ शीर्षकको कविताबाट साभार गरिएको हो । यस कविताका रचनाकार कवि विक्रमपवन परियार हुन् । राष्ट्रप्रेमको भावना व्यक्त गर्ने क्रममा कविले यी हरफमार्फत युवाको देशप्रतिको दायित्वलाई उजागर गरेका छन् ।
युवावर्गमा परिवर्तन ल्याउने उत्साह, साहस र ऊर्जा हुन्छ । उनीहरूका सक्रिय कदम र दृढ इच्छाशक्तिले समाज तथा राष्ट्रको स्वरूप बदल्न सक्छ । बलियो आत्मविश्वास र कर्मशील भावनाका साथ अघि बढ्ने युवाले देशको भविष्य निर्माणमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिन सक्छन् । त्यसैले युवाशक्तिको उपयोग देश निर्माणमा हुनु आवश्यक छ ।
वर्तमान समयमा नेपाली युवाहरू रोजगारी तथा अवसरको खोजीमा विदेशतर्फ गइरहेका छन् । ठूलो सङ्ख्यामा युवा बाहिरिँदा देशमा आवश्यक जनशक्तिको कमी हुन सक्छ र विकासका कामसमेत प्रभावित हुन सक्छन् । त्यसैले विदेशिएका युवाहरू स्वदेश फर्किएर आफ्नो श्रम, सीप र ऊर्जालाई राष्ट्र निर्माणमा लगाउनुपर्छ ।
सरल गद्यात्मक अभिव्यक्तिमार्फत कविले युवाहरूलाई स्वदेशमै रहेर परिवर्तनको नयाँ बाटो निर्माण गर्न र राष्ट्रको भविष्य सुरक्षित बनाउन प्रेरित गरेका छन् । आफ्नो पुस्ताका लागि देशलाई समृद्ध, सबल र आत्मनिर्भर बनाउँदै बाँच्नुपर्ने सन्देश नै यी हरफको मुख्य आशय हो ।
७. ‘फर्क आफ्नै देश’ कवितामा नेपाली युवालाई किन स्वदेश फर्किन आह्वान गरिएको छ ? चर्चा गर्नुहोस् ।
उत्तर :
‘फर्क आफ्नै देश’ कविता कवि विक्रमपवन परियारद्वारा रचिएको गद्य शैलीमा संरचित कविता हो । यसमा राष्ट्रप्रेम, स्वाभिमान, श्रम र देश निर्माणप्रतिको जिम्मेवारीलाई प्रमुख विषय बनाइएको छ । कविले विदेशिएका नेपाली युवालाई आफ्नो मातृभूमिमा फर्केर राष्ट्र निर्माणमा सहभागी हुन आग्रह गरेका छन् ।
नेपाली युवामा हिमालजस्तो स्वाभिमान, बुद्धको जस्तो विचार र कठिन परिस्थितिसँग जुध्ने अदम्य साहस रहेको कविताले देखाउँछ । यस्तो सक्षम र ऊर्जाशील जनशक्ति विदेशमा मात्र सीमित रहँदा आफ्नै देशको विकास प्रभावित हुन्छ । गाउँका घरहरू मानिसविहीन हुँदै गएका छन्, खेतबारी बाँझिन थालेका छन् र आफ्नै भूमिमा श्रम गर्ने जनशक्तिको कमी देखिएको छ ।
नेपाललाई सुन्दर, शान्त र समृद्ध बनाउने सपना अझै पूरा गर्न बाँकी छ । त्यसका लागि युवाको श्रम, पसिना, सीप र सिर्जनशीलता देशभित्रै आवश्यक पर्छ । आफ्नै माटोलाई उर्वर बनाउन, विकासका नयाँ बाटा खोल्न, हजारौँ सपनालाई जोड्न र देशको भविष्य आफैँ निर्माण गर्न युवाहरूको सक्रिय सहभागिता चाहिन्छ ।
यही कारणले कविले युवाहरूलाई परदेशमा मात्र आफ्नो भविष्य नखोजी स्वदेश फर्किन आह्वान गरेका छन् । स्वदेशमा फर्किएर कोदालीझैँ श्रम गर्न, विकासका बाटा निर्माण गर्न र देशको इतिहास आफैँ लेख्न सके मात्र राष्ट्र निर्माणको अभियान सार्थक हुने सन्देश कविताले दिएको छ ।
८. ‘फर्क आफ्नै देश’ कविताको मूल सन्देश लेख्नुहोस् ।
उत्तर :
‘फर्क आफ्नै देश’ कविता कवि विक्रमपवन परियारद्वारा रचिएको गद्य शैलीमा संरचित कविता हो । कवितामा राष्ट्रप्रेमसँगै स्वदेशप्रतिको जिम्मेवारी र युवाशक्तिको महत्त्वलाई प्रस्तुत गरिएको छ । विदेशिएका नेपाली युवाले आफ्नो श्रम र ऊर्जा आफ्नै मातृभूमिको विकासमा लगाउनुपर्छ भन्ने यसको मूल भावना हो ।
नेपालीहरू स्वाभिमानी, श्रमशील र अदम्य साहस भएका छन् । फराकिलो सोच र दृढ इच्छाशक्तिका साथ देश निर्माणको अभियानमा अघि बढेर आफ्नै पसिनाले माटो सिँच्नुपर्छ । गाउँका घरहरू रित्ता हुँदै गएका छन् र खेतका गराहरू चिरा परेका छन् । यस्तो अवस्थामा श्रम गर्ने युवाको आवश्यकता अझ बढी देखिन्छ ।
सुन्दर, शान्त र समृद्ध राष्ट्र निर्माण गर्ने सपना पूरा गर्न युवाहरू स्वदेश फर्कनुपर्छ । उनीहरूले आफ्नै देशमा रहेर बाटो निर्माण गर्न, विकासका अवसर सिर्जना गर्न र आफ्ना सपनालाई वास्तविकतामा जोड्न सक्रिय हुनुपर्छ । देशको भविष्य अरूको भरमा छोड्नुको सट्टा आफ्नै श्रम र सीपबाट नयाँ इतिहास निर्माण गर्नुपर्छ ।
यसरी कविताले विदेशिएका युवालाई स्वदेश फर्केर आफ्नो ऊर्जा, साहस, श्रम र सीप राष्ट्र निर्माणमा प्रयोग गर्न प्रेरित गरेको छ । परिवर्तनको युगान्तकारी नक्सा कोर्दै आफ्नो पुस्ताका लागि बलियो, समृद्ध र आत्मनिर्भर देश निर्माण गर्नु नै कविताको मूल सन्देश हो ।
१०. प्रश्न नं. ९ मा दिइएको अनुच्छेद पढी सारांश लेख्नुहोस् ।
उत्तर :
घाटुनाच
लोकगाथामा आधारित घाटुनाचलाई गीतिनाटकको स्वरूप भए पनि नृत्यकै रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ । यो मिथकीय प्रकृतिको लोकनाच हो, जसमा परशुराम र यम्फावती मुख्य पात्रका रूपमा रहेका छन् । सिकारका क्रममा नवलपुरमा भेट भएका उनीहरूबीच प्रेम भई विवाह हुन्छ । उनीहरूको जीवन सुखपूर्वक बितिरहेको अवस्थामा राजालाई युद्धमा सहभागी हुनुपर्ने परिस्थिति आइपर्छ । हठी स्वभावका राजा युद्धमा जाँदा मृत्यु हुन्छन् । त्यसपछि रानी यम्फावती सती जानुअघि आफ्ना नाबालक छोरालाई अँगालेर दुःखपूर्वक विलाप गर्छिन् ।