(क) बाली विविधता भनेको के हो ?

-> उत्तर: करेसाबारीमा वर्षको विभिन्न समयमा पनि तरकारीको उपलब्धता कायम राख्न मौसमअनुकूल अनेक प्रकारका बाली लगाउनुपर्छ । यसरी विभिन्न बालीको छनोट र व्यवस्थापन गर्दा कुनै समयमा तरकारीको अभाव हुने तथा कुनै समयमा अत्यधिक उत्पादन हुने अवस्था कम गर्न सकिन्छ ।

करेसाबारीमा लगाइने तरकारीलाई खेती गर्ने तरिकाका आधारमा पनि छुट्याउन सकिन्छ । बोडी, केराउ, मुला, गाजर, मेथी, पालुङ्गो र चम्सुरजस्ता बाली सिधै जमिनमा रोप्न सकिन्छ । बन्दा, काउली, गोलभेंडा, भन्टा, खुर्सानी, प्याज र रायो भने पहिले नर्सरीमा बेर्नाका रूपमा हुर्काएर पछि करेसाबारीमा सारिन्छन् ।

त्यसैले मौसम र बालीको प्रकृति दुवैलाई विचार गरी विभिन्न प्रकारका तरकारीको खेती व्यवस्थापन गर्ने प्रक्रियालाई बाली विविधता भनिन्छ ।

(ख) करेसाबारीमा तरकारी लगाउँदा जमिनको व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।

-> उत्तर: करेसाबारी निर्माण गर्दा सबैभन्दा पहिले उपलब्ध जमिनलाई उचित ढङ्गले विभाजन र व्यवस्थापन गर्नुपर्छ । खेतीका लागि छुट्याइएको स्थानलाई पर्खाल वा बाँसले घेरेर सुरक्षित राख्नुपर्छ । कम्पोस्ट मल तयार गर्न निश्चित ठाउँमा खाल्डो बनाउनुपर्छ । नर्सरीका लागि पर्याप्त घाम र प्रकाश पर्ने स्थान छुट्याउनु उपयुक्त हुन्छ ।

जमिनलाई आवश्यकताअनुसार ससाना सुर्कामा विभाजन गरी तिनको बीचमा आवतजावत गर्ने बाटो राख्नुपर्छ । करेसाबारीको छेउ वा बारसँग जोडिएको भागमा लहरे बाली लगाउन सकिन्छ । सुर्काका आलीमा जरे बाली लगाएर उपलब्ध ठाउँको अधिकतम उपयोग गर्न सकिन्छ ।

(ग) वानस्पतिक विषादीको निर्माण र प्रयोग गर्ने तरिका वर्णन गर्नुहोस् ।

-> उत्तर: करेसाबारीमा स्वास्थ्यलाई अनुकूल हुने खेतीका लागि स्थानीय वनस्पतिबाट तयार गरिएको विषादी प्रयोग गर्न सकिन्छ । तितो, टर्रो र कडा गन्ध भएका वनस्पति यसका लागि उपयोगी हुन्छन् ।

तितेपाती, निम, सिस्नु, मेवा, असुरो, धतुरो, बकाइनो, खिर्रो, बोझो, टिमुर, खुर्सानी, सिमली आदिका पात वा मुन्टा सङ्कलन गरी मसिनो टुक्रा पार्नुपर्छ । ती सामग्रीलाई कालो रङको ड्रममा दुईतिहाईसम्म भरेर बाँकी भागमा गहुँत राख्नुपर्छ । त्यसपछि ड्रमको बिर्को राम्ररी बन्द गरी घाम लाग्ने स्थानमा मौसमअनुसार २५ देखि ३५ दिनसम्म राखिन्छ ।

पर्याप्त रूपमा कुहिएपछि ड्रमभित्र बनेको झोल छानेर प्रयोग गर्न सकिन्छ । ठुला बिरुवाका लागि एक भाग विषादीमा छ भाग पानी र ससाना बिरुवाका लागि एक भाग विषादीमा १० भाग पानी मिसाउनुपर्छ । यसरी तयार भएको घोललाई बिरुवाको प्रकृतिअनुसार करेसाबारीमा प्रयोग गरिन्छ ।

हरियो तरकारी फलेको दृश्यले घरको सौन्दर्य वृद्धि हुन्छ र वातावरण पनि स्वच्छ बन्न पाउँछ ।

-> उत्तर: प्रस्तुत भनाइ कक्षा ९ को नेपाली पाठ्यपुस्तकको पाठ तीनमा समावेश 'करेसाबारी' निबन्धबाट लिइएको हो । यस निबन्धले घर वरपर उपलब्ध जमिनलाई व्यवस्थित रूपमा प्रयोग गरी तरकारी खेती गर्न सकिने र त्यसबाट व्यक्तिगत तथा वातावरणीय लाभ प्राप्त गर्न सकिने कुरा प्रस्तुत गरेको छ ।

घर निर्माणपछि बाँकी रहेको जमिनलाई उपयोग गरी करेसाबारी बनाउन सकिन्छ । यसमा परिवारका लागि आवश्यक तरकारी उत्पादन गर्न सकिन्छ । उत्पादन पर्याप्त भएमा आफ्नै घरको आवश्यकता पूरा गर्नुका साथै बिक्री गरेर आर्थिक लाभसमेत लिन सकिन्छ । घरमै उत्पादन गरिएको तरकारी प्रयोग गर्दा ताजा खाद्य सामग्री प्राप्त हुने भएकाले यसको उपयोगिता अझ बढ्छ ।

करेसाबारीले घरको दृश्यलाई पनि आकर्षक बनाउँछ । हरिया तरकारी र बोटबिरुवाले घर वरपरको खाली तथा उजाड स्थानलाई हराभरा बनाउँछन् । वनस्पतिले वातावरणमा अक्सिजन थप्न र कार्वनडाइअक्साइड कम गर्न सहयोग गर्ने भएकाले हरियालीले वातावरणलाई स्वच्छ राख्न पनि भूमिका खेल्छ ।

'करेसाबारी' निबन्धले जमिन व्यवस्थापनदेखि लिएर मौसमअनुसार तरकारी छनोट र खेती गर्ने उपायसम्मका विषय समेटेको छ । त्यसैले घरायसी जीवनमा उपयोग गर्न सकिने व्यावहारिक ज्ञान प्रदान गर्ने दृष्टिले यसको महत्त्व रहेको छ ।

(क) करेसाबारीमा मलखाद प्रयोग, सिंचाइ र गोडमेलका बारेमा पाठमा व्यक्त विषयवस्तुप्रति आफ्ना धारणा व्यक्त गर्नुहोस् ।

-> उत्तर: घर वरपर उपलब्ध खाली स्थानमा तरकारी उत्पादन गर्ने व्यवस्था नै करेसाबारी खेती हो । यसले घरायसी आवश्यकताका तरकारी आफैँ उत्पादन गर्ने अवसर दिन्छ । आफ्नै ठाउँमा उब्जाइएको ताजा र अर्गानिक तरकारी प्रयोग गर्न सकिने भएकाले यसको प्रत्यक्ष सम्बन्ध स्वास्थ्य र आर्थिक बचतसँग जोडिन्छ ।

करेसाबारीको उत्पादन बढाउन मलखादको प्रयोग बालीको आवश्यकता हेरेर गर्नुपर्छ । पातका लागि उत्पादन गरिने रायो, स्विसचार्ड, पालुङ्गो, बन्दा र ब्रोकाउलीजस्ता बालीलाई नाइट्रोजन बढी चाहिन्छ । फर्सी, काँक्रो, खुर्सानी, टमाटर, भन्टा र खरबुजाजस्ता फल खाने बालीका लागि फस्फोरस बढी आवश्यक हुन्छ । बोडी, सिमी, केराउ, भटमास र बकुल्लाजस्ता कोसे तरकारीलाई पनि नाइट्रोजन आवश्यक पर्छ ।

मुला, गाजर, सलगम, आलु, लसुन र प्याजजस्ता जरेबालीमा पोटास आवश्यक हुन्छ । यसकारण सबै तरकारीमा एउटै किसिमको मल प्रयोग गर्नु उपयुक्त हुँदैन । माटो र बालीको प्रकृति बुझेर मलखादको व्यवस्था गर्नुपर्छ ।

सिँचाइको नियमित व्यवस्थापन पनि अनिवार्य हुन्छ । तरकारीमा पानीको मात्रा धेरै हुने भएकाले पर्याप्त पानी नपाउँदा बिरुवा ओइलाउने र सुक्ने सम्भावना हुन्छ । बिउ उम्रँदा, बेर्ना सार्दा, मलखाद दिएपछि, गोडमेल गरेपछि तथा डुकु आउने, फल्ने र दाना लाग्ने समयमा विशेष रूपमा पानी आवश्यक हुन्छ । बेर्ना सारेपछि कम्तीमा एक हप्तासम्म नियमित सिँचाइ गर्नुपर्छ ।

त्यस्तै, गोडमेलबाट झारपात हटाउनुका साथै माटो खुकुलो बनाउन सकिन्छ । यसले बालीको वृद्धि राम्रोसँग हुन मदत गर्छ । त्यसैले करेसाबारीको सफल खेतीका लागि उचित मलखाद, पर्याप्त सिँचाइ र नियमित गोडमेल तीनै पक्षलाई सँगसँगै व्यवस्थापन गर्नुपर्छ । पाठमा दिइएका यी सुझावहरू व्यवहारमा प्रयोग गर्न सकिने र उपयोगी छन् ।

(ख) करेसाबारीको उपयोगबाट कसरी फाइदा लिन सकिन्छ, आफ्नै शैलीमा चर्चा गर्नुहोस् ।

-> उत्तर: घरनजिकैको सानो क्षेत्रमा विभिन्न किसिमका तरकारी उत्पादन गर्न सकिने बारीलाई करेसाबारी भनिन्छ । सीमित जमिनलाई पनि उत्पादनमूलक बनाउन सकिने भएकाले यसको उपयोग घरपरिवारका लागि निकै लाभदायक हुन्छ । बजारबाट बारम्बार तरकारी किन्नुपर्ने आवश्यकता घटाएर यसबाट आर्थिक बचत गर्न सकिन्छ ।

करेसाबारीमा उत्पादन गरिने तरकारीमा रासायनिक पदार्थको प्रयोग घटाई स्थानीय स्रोतबाट कम्पोस्ट मल तथा वानस्पतिक विषादी तयार गर्न सकिन्छ । यसरी उत्पादित ताजा, गुणस्तरीय र अर्गानिक तरकारी परिवारले उपभोग गर्न सक्छ । मौसम र स्थानअनुसार विभिन्न प्रकारका बाली मिलाएर लगाउँदा लामो समयसम्म तरकारी प्राप्त गर्न सकिन्छ ।

घरमा प्रयोग नभएको खाली जमिन उपयोग हुने भएकाले करेसाबारीले जमिनको सदुपयोग गर्छ । घरबाट निस्कने प्राङ्गारिक फोहोरलाई कम्पोस्ट मलमा परिवर्तन गरेर खेतीमा प्रयोग गर्न सकिन्छ । यसबाट फोहोर व्यवस्थापनमा सहयोग पुग्नुका साथै वातावरणीय सन्तुलन कायम गर्न पनि मदत हुन्छ ।

आफ्नै करेसाबारीमा आवश्यकताभन्दा बढी उत्पादन भएमा अतिरिक्त तरकारी बिक्री गरेर आम्दानी गर्न सकिन्छ । खेतीमा संलग्न हुँदा शारीरिक श्रम र व्यायाम हुन्छ तथा खाली समयको उपयोग पनि हुन्छ । यसरी करेसाबारीले ताजा खाद्य सामग्री, स्वास्थ्य सुरक्षा, आर्थिक बचत, वातावरण संरक्षण र अतिरिक्त आम्दानीजस्ता विभिन्न फाइदा प्रदान गर्छ ।

-> उत्तर: दोस्रो अनुच्छेदको शीर्ष वाक्य : करेसाबारीका लागि जमिनको रेखाङ्कन र व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्ने कुरा महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।

तेस्रो अनुच्छेदको शीर्ष वाक्य : करेसाबारीमा थोरै जग्गाबाट धेरै उत्पादन लिन प्रभावकारी रूपमा जमिनको व्यवस्थापन गर्नु आवश्यक हुन्छ ।

फूलबारी

-> उत्तर: विभिन्न प्रकारका फूलहरू रोपेर सजाइएको बगैँचा वा ठाउँलाई फूलबारी भनिन्छ । घर वरपर फूल रोप्दा वातावरण सुन्दर, रमणीय र आकर्षक देखिन्छ । नेपाली समाजमा मौसमी तथा सदावहार फूलहरू रोप्ने परम्परा लामो समयदेखि चलिआएको छ । सयपत्री, मखमली, गोदावरी, लालुपातेजस्ता फूलहरू घर सजाउन तथा विभिन्न चाडपर्वमा आवश्यक पर्ने कामका लागि प्रयोग गरिन्छन् । अहिले फूल रोप्ने चलन व्यक्तिगत सौन्दर्यमा मात्र सीमित नभई व्यावसायिक उत्पादनतर्फ पनि विस्तार भएको छ । फूल उत्पादन गरेर बिक्री गर्न सकिने भएकाले यसले आयआर्जनको माध्यमसमेत प्रदान गर्छ । फूलबारीले घरको शोभा बढाउनुका साथै हरियाली कायम गरी वातावरणलाई पनि सन्तुलित बनाउन सहयोग पुर्‍याउँछ ।

-> उत्तर: पाँचौँ अनुच्छेदका चारओटा बुँदा :

क मौसमका आधारमा हिउँदे, बसन्ते र बर्खे गरी तरकारीलाई तीन भागमा वर्गीकरण

ख कात्तिकदेखि माघसम्म उत्पादन लिन सकिने तरकारी हिउँदे तरकारी

ग फागुनदेखि जेठसम्म उत्पादन लिन सकिने तरकारी बसन्ते तरकारी

घ असारदेखि भाद्रसम्म उत्पादन हुने बर्खे तरकारी

तरकारीको वर्गीकरण

-> उत्तर: मौसमअनुसार तरकारीलाई हिउँदे, बसन्ते र बर्खे गरी तीन समूहमा राखिन्छ । हिउँदे तरकारीको उत्पादन कात्तिकदेखि माघसम्म, बसन्ते तरकारीको उत्पादन फागुनदेखि जेठसम्म र बर्खे तरकारीको उत्पादन असारदेखि भाद्रसम्म लिन सकिन्छ ।

• •
  पाँचौँ अनुच्छेदमा भएको जम्मा शब्द : १०१
• •
  सारांश अनुच्छेदमा भएको जम्मा शब्द : ३६